Datganiad i’r Wasg

Dan Ormes

Nofel Rhif 14

 gan

John Alwyn Griffiths

Gwasg Carreg Gwalch, £9.99

Dyddiad Cyhoeddi: Tachwedd 28ain, 2025

‘Mae’r awdur yn nabod ei fyd.’                    Ffion Dafis

Mae nofel dditectif ddiweddaraf y cyn-blismon o Fôn, John Alwyn Griffiths, yn trafod dau bwnc perthnasol a chyfoes.

Yn Dan Ormes, mae’r awdur yn ymdrin ag achos o drais yn y cartref – pwnc sy’n dal i fod yn anodd i’w drafod, yn arbennig mewn cymunedau gwledig, ac un sy’n aml yn aros yn gudd oherwydd cywilydd ac ofn. Medd John, ‘Mae’r math yma o gamdriniaeth yn cymryd sawl ffurf: trais corfforol, ymddygiad gormesol, camdriniaeth ariannol a rheolaeth drwy orfodaeth, ac yn effeithio ar ferched o bob oed, plant, a dynion. Flynyddoedd yn ôl, doedd heddluoedd Prydain ddim yn trin y peth fel problem benodol – yn hytrach, roedd lluoedd yn delio â phob achos yn unigol. Heddiw, mae adrannau arbenigol i ddelio â thrais domestig ym mhob llu, a swyddogion sydd wedi’u hyfforddi i fod yn arbenigwyr yn y maes. Ro’n i’n teimlo’n gryf y dylid codi’r llen ar y troseddau hyn, sydd yr un mor erchyll ag ymosodiadau ar ein strydoedd.’

          Er mwyn sicrhau ei fod yn cyflwyno’r stori mor gywir ag y gallai, aeth John ar ofyn cynrychiolwyr o Gymorth i Ferched Cymru ac asiantaeth Gorwel yng ngogledd-orllewin Cymru am eu cyngor a’u cymorth. ‘Mae fy nyled yn fawr iddyn nhw,’ eglura. ‘Er mai ffuglen ydi’r stori hon ro’n i’n teimlo dyletswydd i wneud yn siŵr ei bod yn adlewyrchu’r sefyllfa mor gywir â phosib.’

          Mae pwnc llosg arall y nofel yn un mwy personol i’r Ditectif Jeff Evans, y ditectif y mae John wedi bod yn sgwennu amdano ers pedair blynedd ar ddeg bellach. Erbyn hyn mae mab y ditectif, Twm, yn bedair ar ddeg oed ac wedi dechrau defnyddio fêps yn yr ysgol. Heb yn wybod iddo, mae sylweddau anghyfreithlon ynddyn nhw – rhywbeth sy’n dod yn fwyfwy cyffredin ar strydoedd Cymru. ‘Rydw i’n ceisio cadw golwg ar y newyddion i gael ysbrydoliaeth ar gyfer fy nofelau,’ eglura John, ‘ac mae llawer o sôn ar hyn o bryd am fêps a’r niwed y gallen nhw ei wneud, yn enwedig i bobl ifanc. Mi ddechreuais feddwl am beth sydd ynddyn nhw, ac yn fwy penodol, y ffaith na all neb fod yn hollol siŵr beth sydd ynddyn nhw os ydyn nhw’n cael eu gwerthu ar y farchnad ddu. A dyna sbardun i’r stori!’

          Mae John yn gobeithio y bydd y nofel hon, fel ei nofelau blaenorol, yn plesio’i gynulleidfa. ‘Tydi hi ddim mor hawdd meddwl am straeon newydd bob blwyddyn bellach – mae’r meddwl a’r dychymyg yn gorfod gweithio goramser y dyddiau yma! Ond dwi wedi clywed bod un cymeriad yn fy nofelau sy’n plesio nifer fawr o’r darllenwyr... ac ydi, mae Nansi’r Nos yn gwneud ymddangosiad yn yr antur ddiweddaraf ’ma hefyd!’

Bydd Dan Ormes yn cael ei lansio yn

Llyfrgell Bangor

Nos Fercher, Rhagfyr 1ofed am 7 y.h.

Bydd y gyfrol ar werth mewn siopau llyfrau ledled Cymru (£9.99), ar Gwales.com ac ar wefan www.carreg.gwalch.cymru o 28 Tachwedd, 2025.

Broliant cefn y clawr:

Mae Twm, mab y ditectif Jeff Evans, yn bedair ar ddeg oed. Fel yn achos amryw o fechgyn yn eu harddegau, mae ei ymddygiad yn gallu bod yn heriol. Ond wrth i Jeff a’i wraig, Meira, geisio darganfod gwraidd y broblem, maen nhw’n dod ar draws sefyllfa sy’n peryglu holl bobl ifanc Glan Morfa. Ac ar ben hynny, mae ’na lofruddiaeth...

Rhybudd: mae’r nofel hon yn trafod trais domestig.

Un o Fangor yw John Alwyn Griffiths yn wreiddiol, ond mae bellach yn byw ym Môn. Bu’n heddwas hyd ddiwedd 1998, a chyn ymddeol roedd yn bennaeth ar Adran Dwyll Heddlu Gogledd Cymru. Hon yw ei bedwaredd nofel ar ddeg.

Nodiadau i Olygyddion:

• Yn enedigol o Fangor, bu John yn heddwas drwy ei yrfa gan weithio ledled gogledd Cymru cyn ymddeol yn 1998 o fod yn bennaeth Adran Dwyll Heddlu Gogledd Cymru. Treuliodd gyfnodau yn gweithio mewn nifer o drefi: Pwllheli, Llangefni, Caergybi, Conwy a Dolgellau yn eu plith, a chyfuniad o’r trefi hynny yw Glan Morfa, y dref ddychmygol sy’n gartref i’r ditectif Jeff Evans.
• Ar ôl yr holl flynyddoedd yn ysgrifennu nofelau, mae John yn dal i allu cael syniadau am blotiau i’w nofelau. ‘Mae’n bwysig i mi greu stori sy’n cynnwys problemau cyfredol, yng Nghymru ac yn fyd-eang,’ medd. ‘Dwi’n cael fy syniadau oddi ar y newyddion ar y teledu a’r radio, y we a phapurau newydd. Gawn ni weld, wrth i mi feddwl am blot y nofel nesaf, a fydd yr ysbrydoliaeth yn dal i lifo!’
• Un peth sy’n nodedig am nofelau John yw eu bod teitl pob un ohonynt yn dechrau efo’r gair ‘Dan’. Ond er bod eu teitlau’n gyson, does dim yn debyg am y plotiau, sydd i gyd wedi’u hysbrydoli gan achosion y bu’r awdur yn ymwneud â nhw yn ystod ei yrfa a phynciau cyfredol sydd yn y newyddion.
• Mae rhestr o gyrff a sefydliadau all roi cyngor i unrhyw un sy’n cael eu hunain yn yr un sefyllfa â’r cymeriad Annie, wedi’i chynnwys yng nghefn y nofel.
• Bydd lansiad yn cael ei gynnal yn Llyfrgell Bangor ar Ragfyr 10fed.

Am fwy o fanylion, i gyfweld â’r awdur neu am gopi adolygu, cysylltwch â

Gwasg Carreg Gwalch:

llanrwst@carreg-gwalch.cymru

Datganiad i’r Wasg

Lobsgows

Cariad y Cymry at Fwyd

 gan

Ruth Richards

Lluniau gan

Buddug Humphreys

Gwasg Carreg Gwalch, £12.99

Cyfrol hardd sy’n cyfuno atgofion, hiraeth, hiwmor a chelf.

Dyma gyfrol ddeallus, ddarllenadwy, a hynod deimladwy sy’n treiddio i berthynas gymhleth y Cymry â bwyd. Ac er i’r awdur hawlio mai canolbwynt ei hastudiaeth  ‘ydi’r cyfnod o gyhoeddi’r llyfrau coginio Cymraeg cyntaf ar ddiwedd oes Fictoria, hyd at ddegawdau olaf yr ugeinfed ganrif’, mae hefyd yn plethu sylwebaeth sy’n gyson ddoniol, dadlennol a damniol gydag atgofion sydd yn brydferth o boenus a phersonol ar brydiau. 

Lowri Haf Cooke

Mae bwyd yn rhan annatod o unrhyw ddiwylliant, ac er na fu lawer o glod i ddiwylliant bwyd Cymru yn y gorffennol, mae’n cyfrannu at ein hunaniaeth, ein hanes ac, wrth gwrs, ein hatgofion.

Bwriad y gyfrol hon yw edrych yn ôl ar hanes sydd ar fin diflannu a chyfuno atgofion personol gydag ychydig gefndir, boed hynny’n ffasiwn, moesoldeb, y bwydydd a’r llyfrau coginio oedd ar gael, neu’r dechnoleg i baratoi prydau. Medd yr awdur, Ruth Richards, ‘Yr hyn sy’n wych am atgofion bwyd yw eu bod amrywio cymaint o genedl i genedl, neu’n wir, o deulu i deulu. Serch hynny, dwi’n gwir obeithio y bydd rhai o’m hatgofion yn atseinio gyda darllenwyr y llyfr.’

Mae bwyd yn ddiddorol, yn gallu dod â phleser dwys ac yn gwbl hanfodol i’n bodolaeth, yn ôl Ruth. ‘Er fy mod yn pwysleisio’n gyson nad ydw i’n llawer o gwc, dros y blynyddoedd, dechreuais ymddiddori mewn coginio: ond nid i’r graddau y byddwn yn meiddio rhannu cyngor na rysetiau, ac felly dyma droi at fwyd yng nghyd-destun atgof a hanes, yn y gobaith byddai hynny hefyd o ddiddordeb.’

Un peth sy’n amlwg yn ysgrifau Lobsgows ydi dylanwad teulu Ruth ar y ffordd y mae’n gweld ac yn gwerthfawrogi bwyd: yn y gyfrol mae atgofion o siopa bwyd, o fynd am jips ar nos Sadyrnau, a mentro allan am swper chydig crandiach. Bydd pawb oedd yn gyfarwydd â’i thad, y diweddar Barchedig Emlyn Richards, yn gwirioni â straeon Ruth amdano. ‘Dyma’r llyfr cyntaf na chefais gyfle i’w rannu efo fy rhieni, ac felly, rwy’n gobeithio’n daer ’mod i wedi gwneud cyfiawnder â nhw. O edrych yn ôl, mae’n fy nharo ein bod yn deulu parablus ac agored, pawb yn rhydd eu barn, a hynny’n arwain at hwyl garw dros y bwrdd bwyd. Fel unrhyw deulu arall, mae bwyd a’r teulu’n rhan gwbl annatod o f’atgofion o achlysuron megis y Nadolig a chiniawau Sul. Profiad braf, os hiraethus, oedd cael troi’n ôl atynt wrth ysgrifennu’r llyfr.’

Bu i Ruth weithio’n agos â’r artist Buddug Humphreys, sy’n fwy adnabyddus am ei gemwaith hyfryd, i greu’r gyfrol. ‘Ro’n i’n teimlo o’r cychwyn y byddai arddull a gweledigaeth Buddug yn cyd-fynd i’r dim â’m syniad gwreiddiol,’ eglura. ‘Wrth drafod a rhannu syniadau, rhyfeddais at ei sensitifrwydd tuag at gyfnod sydd mor ddiarth iddi! Drwy gydol y broses, byddwn yn edrych ymlaen yn eiddgar at dderbyn ei lluniau, a dwi’n grediniol bellach bod ei gwaith yn gwbl hanfodol i’r llyfr.’

Dyma’r tro cyntaf i Buddug greu gwaith celf ar gyfer llyfr, ond roedd ei dull o weithio’n agos iawn i’r ffordd y mae hi’n mynd ati i greu ei gemwaith. ‘I ddechrau dwi’n hel syniadau mewn llyfr neu ar ddarn mawr o bapur, ac wedyn yn mynd ati i arbrofi efo deunyddiau gwahanol. Wrth weithio ar y llyfr roedd yn braf gallu rhannu fy syniadau efo Ruth, Eleri, y dylunydd, a Nia, y golygydd, er mwyn pwyso a mesur pethau, ac mi ges i syniadau reit wahanol wrth drafod i’r hyn fyswn i wedi’i greu fel arall. Mi wnes i sylwi wrth weithio ar y darluniau bod fy atgofion fy hun yn debyg i rai Ruth. Roedd Nain yn dod o Ynys Môn, ac ro’n i’n mynd efo hi i Siop Charles yn Llanfair i nôl bara a da-das bob dydd Llun pan o’n i’n aros efo hi, ac roedd sawl trip i Kwik Save hefyd, felly roedd yn braf darllen gwaith Ruth am ddylanwad siopau bach a’r archfarchnadoedd ar ein cymdeithas.’

Bu’r broses o greu’r darluniau yn un bleserus, yn ôl Buddug. ‘Roedd Ruth yn ddigon hapus i mi ddilyn fy nhrwyn ar ôl darllen yr ysgrifau, ac roedd yn braf cael rhyddid i weithio a hel syniadau. Dwi wir yn gobeithio ’mod i wedi dod a naws a hiwmor y geiriau yn fyw yn fy narluniau.’

Bydd Lobsgows yn cael ei lansio yn

Cwt Tatws, Tudweiliog

Ddydd Sadwrn, Tachwedd 15fed am 11 y.b.

Bydd y gyfrol ar werth mewn siopau llyfrau ledled Cymru (£12.99), ar Gwales.com ac ar wefan www.carreg.gwalch.cymru o 31 Hydref, 2025.

Broliant cefn y clawr:

Cenedl heb lobsgows, cenedl heb galon...

Rydyn ni’r Cymry yn hoff o’n bwyd, ond be ydi bwyd Cymreig? Bara lawr a chocos, te bach yn nhŷ Nain, neu fagiaid o jips ar lan y môr?

Mae’r ysgrifau hyn yn dwyn i gof atgofion o fwyd a bwyta, o datws pum munud i gyrris Vesta, yn rhyfeddu at gynnwys gwych a gwallgof rhai o’r llyfrau coginio Cymraeg cynharaf, ac yn dathlu’r berthynas glòs sydd ganddon ni â’r hyn sy’n tyfu yn ein milltir sgwâr.

Mae Ruth Richards yn awdur sy’n ymddiddori yn hanes a diwylliant yr unfed ganrif ar bymtheg a’r ugeinfed. Yn y gyfrol hwyliog hon, a thrwy gyfrwng atgof a hen lyfrau coginio, mae’n troi ei sylw at berthynas Cymry’r cyfnod â’r bwyd oedd ar gael iddynt.

Nodiadau i Olygyddion:

• Daw Ruth Richards o Fôn. Bu'n astudio Hanes Celf ym Mhrifysgol Sussex, a blynyddoedd lawer yn ddiweddarach, cwblhaodd gwrs M.A. Ysgrifennu Creadigol ym Mhrifysgol Bangor. Mae’n awdur nofelau (Pantywennol a Siani Flewog), cyfrol o straeon byrion (Pobol i'w Hosgoi) a chyfrol ffeithiol am y ffotograffydd John Thomas (Golwg Ehangach), sy’n ffrwyth ymchwil ei Doethuriaeth.
• Mae Buddug Wyn Humphreys yn ddylunydd-wneuthurwr, yn wreiddiol o Eryri, ond bellach yn byw yn y brifddinas gyda’i theulu. Mae ei gwaith wedi'i wreiddio’n ddwfn yn ei magwraeth Gymreig –trwy lenyddiaeth, tirwedd a diwylliant – sy'n ysbrydoli'r straeon y mae’n integreiddio i’w gemwaith a’i gwrthrychau. Mae ei holl ddyluniadau a delweddaeth wedi'u cyfuno â'i chariad at lawysgrifen. Mae hi wedi'i hysbrydoli gan lythrennu â llaw hen ffasiwn mewn pen ac inc, a sut gall llythrennu weithredu fel addurn, yn ogystal â phŵer y geiriau eu hunain. Mae ei gwaith darlunio yn dod yn brintiau a chardiau cyfarch ac ar achlysuron eraill mae hi’n tynnu lluniau gan ddefnyddio enamel, techneg sy'n cynnwys toddi gwydr i fetel, yna'n cael ei wneud yn emwaith neu'n wrthrychau ar gyfer y cartref. www.buddug.com
• Mae’r gyfrol yn trafod nifer o hen lyfrau coginio a chadw tŷ o ddechrau’r ganrif ddiwethaf ymlaen – llyfrau megis Llyfr Prydiau Bwyd (Myfanwy Eames), Coginiaeth a Threfniadaeth Deuluaidd (Mrs S.A. Edwards, Corwen) a Llyfr Coginio a Chadw Tŷ (Thomas Thomas) – yn ogystal â gwaith yr hanesydd bwyd S. Minwel Tibbott.

Am fwy o fanylion, i gyfweld â’r awdur neu am gopi adolygu, cysylltwch â

Gwasg Carreg Gwalch:

llanrwst@carreg-gwalch.cymru

Datganiad i’r Wasg

O Fôn i Fynwy

Cofio Vaughan Hughes

 gan

Alun Ffred Jones

Gwasg Carreg Gwalch, £9.99

Torrodd ei gyt ei hun. Roedd ganddo wir ddiddordeb mewn pobl a’u diwylliant.

 William R. Lewis

Ym marw Vaughan gyda’i reddf newyddiadurol sicr, ei ddiwylliant, ei angerdd dros Gymru a’r Gymraeg, a’i barodrwydd i ddweud ei ddweud heb ddal yn ôl, mae ein gwasg brint wedi colli un o’i chynheiliaid a’i ‘chymeriadau’. Menna Baines

Canfod stori a dweud stori roedd Dad yn hoffi’i wneud, nid bod yn ganolbwynt i stori. Heledd Fychan

Ar fore Sadwrn, y chweched o Ionawr, 2024, bu farw un o gymeriadau mawr Cymru. Yn newyddiadurwr, darlledwr, holwr, adolygydd a bardd, roedd Vaughan Hughes yn angerddol am Gymru, ei phobl a’i diwylliant – a doedd o ddim ofn tynnu blewyn o drwyn.

Cafodd ei eni a’i fagu ym Môn, ac roedd o’n dal i fod yn ddisgybl yn Ysgol Gyfun Llangefni pan ddechreuodd ysgrifennu ei golofnau cyntaf i bapur Y Clorianydd. Daeth ymhen amser yn wyneb cyfarwydd ar y teledu, yn cyflwyno Y Dydd, Y Byd yn ei Le, Ffau’r Llewod ac O Vaughan i Fynwy cyn troi ei law at gynhyrchu gyda Ffilmiau’r Bont.

Mae’r cofiant hwn yn cloriannu ei fywyd a’i waith, ac yn cynnwys darnau o’i waith nad ydynt wedi cael eu cyhoeddi o’r blaen.

Medd ei ferch, Heledd Fychan, ‘Dad ddylai fod wedi ysgrifennu’r gyfrol hon. Ro’n i a Mam wedi trio ei berswadio am flynyddoedd i wneud, gyda Mam hyd yn oed yn cael trefn ar ei holl bapurau i helpu’r broses. Ond er iddo ddweud ei fod am wneud, wnaeth o ddim, ac fel teulu, does dim geiriau i gyfleu pa mor ddiolchgar ydan ni fod Alun Ffred wedi ymgymryd â’r dasg. 

‘Mae’r gyfrol yn dweud stori Dad, ond drwy hynny, mae hi hefyd yn gofnod o newid mawr yn y wasg a darlledu yng Nghymru ynghyd â gwleidyddiaeth. Gobeithio y bydd darllenwyr y gyfrol yn mwynhau ei darllen gymaint ag y gwnaeth Dad fwynhau adrodd ar straeon, a rhoi ei farn, gydol ei yrfa.’

Ychydig eiriau gan Alun Ffred Jones, y golygydd:

Stori sy’n werth ei hadrodd…

Er ’mod i yn adnabod Vaughan ers dyddiau rhaglen Y Dydd, mi gefais gyfle i’w adnabod yn well pan ofynnais iddo ysgrifennu colofn grafog i bapur Plaid Cymru, Y Ddraig Goch, ddiwedd yr wythdegau. Gallwn fod yn sicr fod o leiaf un peth difyr ym mhob rhifyn. Felly, fedrwn i ddim gwrthod cais Heledd ac Angharad i olygu cyfrol yn dathlu ei fywyd amrywiol a chyffrous.

            Bu Vaughan â rhan bwysig yn llwyddiant rhaglenni HTV ac S4C am ran da o bedwar degawd ond dydi gyrfa darlledwyr – hyd yn oed y rhai llwyddiannus – at ei gilydd ddim yn ddiddorol iawn. Ond yn achos Vaughan roedd digon o droeon yn ei yrfa, heb sôn am droeon trwstan ac amrywiaeth, fel bod ei stori yn darllen fel nofel. Ac mae pob nofel angen cymeriad canolog cofiadwy a roedd y cyflwynydd pryfoclyd, y siaradwr ymfflamychol a’r colofnydd craff  hwn yn cynnig ei hun i’r rhan.

Dyn geiriau oedd Vaughan yn ôl tystiolaeth ei gyd-weithwyr. Mae hynny’n amlwg o’i ddyddiau cynnar yn Ysgol Llangefni, ac oddi wrth ei fam, Edith May, yr etifeddodd y diléit hwnnw. Pleser pur fu dethol enghreifftiau o blith ei ysgrifau a’i farddoniaeth afreolus, hwyliog, o wahanol gyfnodau yn ei fywyd; o’i ymdrechion cynnar yn y Clorianydd a Baner Ac Amserau Cymru i’w ysgrifau fel cyd-olygydd Barn yn ei flynyddoedd olaf. Mae’r cyfan yn tystio i ddyn parod ei farn, eang ei ddiwylliant.

Lansiad O Fôn i Fynwy : manylion i ddod

Mae’r gyfrol ar werth mewn siopau llyfrau ledled Cymru (£9.99), ar Gwales.com

ac ar wefan www.carreg.gwalch.cymru yn awr.

Broliant cefn y clawr:

Vaughan. Cymeriad a hanner. Cenedlaetholwr. Newyddiadurwr. Showman. Un o gymeriadau mwyaf lliwgar y wasg a darlledu Cymraeg yn ein dyddiau ni.

Tynnu coes a phryfocio hwyliog oedd rhan fawr o apêl ei gyfresi teledu, a byddai pob cyfarfyddiad efo fo yn ‘ddigwyddiad’ dramatig llawn straeon a chwerthin. Roedd o’n fardd hefyd, a llawer o’i gerddi’n llifeiriant di-atal o farn a rhagfarn. Doedd o ddim ofn ei dweud hi fel yr oedd hi.

Mi ges i bleser mawr yn dilyn ei siwrnai ddifyr, a dethol peth o’i waith ar gyfer y gyfrol hon.

Alun Ffred Jones

“Mae ganddo’r ddawn newyddiadurol i beri i rywun foeli’i glustiau i wrando, ac eto mae’n dreiddgar a sylweddol yr un pryd... mae’n iechyd gwrando arno’n mynd trwy’i bethau heb oedi unwaith i ystrydebu’n ddiflas.” 

John Rowlands, Cyfansoddiadau a Beirniadaethau Eisteddfod Genedlaethol Abertawe 1982

Nodiadau i Olygyddion:

Mae’r gyfrol hon yn trafod straeon megis:

• Sut y bu i Vaughan gystadlu droeon yn yr Eisteddfod Genedlaethol – a phlygu’r rheolau
• Y cefndir y tu ôl i dorri stori Ciosg Talysarn
• Vaughan yn corddi’r dyfroedd llenyddol, gan gynnwys ei berthynas ‘dymhestlog’ ag Alan Llwyd
• Yr adeg y bu i Vaughan helpu’r pêl-droediwr enwog Mark Hughes i sgorio gôl
• Vaughan y tad a’r taid balch: portread ohono gan ei ferch, Heledd Fychan
• Teyrnged Derec Llwyd Morgan iddo yn Barn

Am fwy o fanylion, i gyfweld â’r awdur neu am gopi adolygu, cysylltwch â

Gwasg Carreg Gwalch:

llanrwst@carreg-gwalch.cymru

Llyfrau Mr Llwyd

Stori ar gyfer plant o dan 7 oed

Awdur: Paddy Donnelly

Addasiad: Elen Williams

Gwasg Carreg Gwalch, £6.95

Dyma siop yn llawn o bob math o lyfrau.

Hanes Caio’r llwynog bach yn dilyn ei freuddwyd.

Mochyn daear sy’n gallu bod yn ddigon blin yw Mr Llwyd, perchennog siop ‘Llyfrau Mr Llwyd.’ Er iddo gredu bod ganddo bob llyfr o dan haul yn ei siop, cawn weld nad yw hyn yn wir pan ddaw Caio’r llwynog bach sy’n byw yn y siop drws nesaf i mewn i holi am lyfr am y

pysgodyn jeli ar y lleuad. Erbyn y diwrnod wedyn, mae dychymyg Caio wedi tyfu, gan iddo roi mwy o wybodaeth am y llyfr yr hoffai ei gael. Aiff Mr Llwyd yn flin wrth i Caio ofyn eto amdano, gan ddweud y bydd yn rhaid i Caio ysgrifennu’r stori hon ei hun os ydy o’n dymuno cael y llyfr hwnnw. Wedi i Caio adael y siop yn ddigalon, mae Mr Llwyd yn difaru iddo bod mor flin ac yn mynd i chwilio amdano. Dywed y llwynog bach wrtho bod y stori’n gyflawn ganddo yn ei ddychymyg, ond nad ydyw wedi dysgu ysgrifennu eto. Todda calon Mr Llwyd, a chytuna i ysgrifennu’r stori os gall Caio greu’r lluniau i’w arwain drwyddi. Wedi gwaith caled iawn a chryn dipyn o amynedd, mae’r ddau wedi ysgrifennu’r llyfr, a Caio’n hapus iawn iddo gael ei gyhoeddi a’i werthu yn y siop. Mae Mr Llwyd wrth ei fodd yn gweld y lle’n llawn unwaith eto pan ddaw pawb i brynu’r llyfr newydd.  

Mae hon yn stori afaelgar, hwyliog a difyr dros ben i blant bach, fydd yn dal eu dychymyg yn syth. Cawn weld perthynas yn datblygu rhwng y ddau brif gymeriad, wrth i Mr Llwyd ddysgu rhywfaint am sut i drin rhai ifanc sy’n llawn dychymyg. Mae’r clawr yn lliwgar a deniadol dros ben, a’r map ar y tu mewn yn denu sylw a chwilfrydedd plant ifanc. Mae darluniau hynod Paddy Donnelly drwy’r llyfr hefyd yn ychwanegiad gwefreiddiol i’r stori, sy’n dod â’r cymeriadau’n fyw.

Mae Llyfrau Mr Llwyd ar gael yn awr ym mhob siop lyfrau Cymraeg,

neu drwy www.carreg-gwalch.cymru a www.gwales.com   

Am fwy o fanylion, i gyfweld â’r awdur neu am gopi adolygu, cysylltwch â

Gwasg Carreg Gwalch:

llanrwst@carreg-gwalch.cymru

Broliant cefn y clawr:

O fyd Cynffonnau Cadno a’i Fab

Mae pob llyfr dan haul yn siop lyfrau Mr Llwyd – llyfrau am eirth, eliffantod, teigrod, deinosoriaid, a llawer mwy. Ond a oes ganddo’r un llyfr y mae Caio’r llwynog bach yn ysu i’w ddarllen?

Nodiadau i’r Golygydd

• ‘Stori am bŵer y dychymyg a chyfeillgarwch.’ Eoin Colfer
• Canmoliaeth i Cynffonau Cadno a’i Fab - ‘Stori brydferth gyda diweddglo sy’n cynhesu’r galon ... ac un am lwynogod! Dw i wrth fy modd.’ Chris Haughton
• Mae’r siop ‘Llyfrau Mr Llwyd,’ y drws nesaf i siop ‘Cynffonnau Cadno a’i Fab’, y llyfr cyntaf o’r rhai am siopau Stryd Hwyaden yng Nghwm Prysur, gan Paddy Donnelly, sydd wedi eu haddasu gan Elen Williams o Wasg Carreg Gwalch.
• Clawr deniadol a lliwgar gyda map ar y tu mewn sy’n ennyn chwilfrydedd y gynulleidfa ifanc.
• Awdur a darlunydd Gwyddelig yw Paddy Donnelly, sy’n byw yng Ngwlad Belg. Mae wedi darlunio llu o lyfrau i blant, gan gynnwys Fox & Son Tailers, The Golden Hare (enillydd gwobr Llyfrau Plant Iau yr An Post Irish Book Awards, 2024), The Vanishing Lake a Dodos Are Not Extinct. Cafodd ei enwebu ddwywaith ar gyfer Medal Darlunio Yoto Carnegie ac yn 2023 enillodd Wobr Arbennig y Beirniaid yng Ngwobrau KPMG Children's Books Ireland. Mae ei lyfrau wedi cael eu cyhoeddi ledled y byd, mewn sawl iaith, a chyhoeddwyd dau addasiad o’i waith, Y Sgwarnog Aur (2025) a Cynffonnau Cadno a’i Fab (2023) gan Wasg Carreg Gwalch.
• Cyrhaeddodd Fox & Son Tailers restr fer Gwobrau Llyfrau Gwyddelig An Post yn 2022, ac ennill y Literacy Association of Ireland Biennial Children’s Book Award y flwyddyn ganlynol. Cafodd y llyfr hefyd ei gynnwys fel un o gyfrolau Diwrnod y Llyfr yn 2025. Mae’r awdur yn gobeithio y bydd y stori ddiweddaraf hon yn annog rhieni a phlant i greu llyfr gyda’i gilydd – yn union fel Mr Llwyd a Caio.

Raaarrr

Nofel ar gyfer oedolion ifanc

gan Rolant Tomos

Gwasg Carreg Gwalch, £8.50

Oes yna fleiddiaid yn byw yn eich ardal chi? Meddyliwch yn ofalus cyn ateb.

Nofel ffantasi deimladwy, yn llawn hiwmor tywyll ar gyfer pobl ifanc.

 ‘Mae cymaint o haenau i’r nofel grefftus hon – y digrif a’r gwallgof, y dwys a’r anodd.’ meddai Haf Llewelyn amdani mewn adolygiad.

Dyma ail nofel Rolant Tomos ar gyfer pobl ifanc, sydd wedi ei lleoli yn Nolgellau a’r ardal gyfagos. Mae’n cychwyn ar ddiwrnod olaf arholiadau TGAU criw o bobl ifanc, a dyw’r cythrwfl taflu wyau a blawd ddim ond megis dechrau trafferthion Bleddyn, y prif gymeriad.

Mae’n rhaid iddo ymdopi â llawer o heriau yn ei fywyd, gan fod ei fam wedi ei adael pan oedd yn fabi, mae ei dad yn sâl, y fferm mewn stad ddifrifol, ac ar fin cael ei meddiannu gan y banc, ac arwerthiant ar fin digwydd.. Mae tripledi’r fferm agosaf, Mari, Bari a Gari, yn cynllunio parti mawr i ddathlu diwedd cyfnod ysgol, ond does dim gwahoddiad i Bleddyn a’i ffrindiau bore oes, Lowri a Celyn.

                        Mae awgrymiadau bach cynnil yn y naratif fod Bleddyn yn wahanol i’w gyfoedion, ac wrth i’r stori garlamu yn ei blaen, down i ddeall pam, wrth iddo ddilyn oen coll i mewn i hen gloddfa aur ar dir y fferm. Yno daw wyneb yn wyneb a haid o flaidd-ddynion sydd wedi creu cartref cysurus yno. Caiff ei hela drwy dwneli’r gloddfa a’i ddal. Mae ar fin cael ei fwyta, cyn i frenhines y bleiddiaid atal y wledd, am fod Bleddyn yn fab iddi.

                        Mae’r byd ffwng-pync tanddaearol y Bleiddiaid llawer cleniach nac adref: mae yma gymuned, cariad a hyd yn oed ychydig o aur. Mae Garn, y darpar alffa, am waed Bleddyn, ond mae’n canfod cyfaill yn y fleiddast ifanc, Gwen. Ni chaiff Bleddyn ei dderbyn, gan fod drwgdybiaeth o’r crwyn yn rhedeg yn ddwfn ymysg y bleiddiaid, a rhaid i Bleddyn ffoi am ei fywyd.

                        Yn ôl ar y fferm, mae Ifor yn gwylltio ynghanol yr arwerthiant gan ddifetha eu cyfle olaf i dalu’r ddyled i’r banc. Rhaid felly i Bleddyn weithredu i arbed ei gartref, ac wrth iddo fynd yn ddyfnach i fyd y bleiddiaid mae’n teimlo cyfrifoldeb i achub eu cartref hwythau hefyd.  Yn groes i rybudd ei fam mae Bleddyn yn dwyn ychydig o aur y Bleiddiaid.  Mae’n ei werthu i ‘Dannedd Aur’ y dihiryn lleol, gan ennyn ei chwilfrydedd. Fydd hi ddim yn hir nes i’r bleiddiaid gael eu canfod - gan arwain at eu lladd neu’n waeth: eu cipio i Porton Down.                                                                                        Gyda’r rhwyd yn cau mae Bleddyn yn gamblo gan fentro ei fywyd i ddwyn gweddill yr aur a’i roi i Radcliffe rheolwr y banc. Ond, caiff Bleddyn ei fradychu ganddo – mae’n gwadu derbyn yr aur o gwbl. Mae Radcliffe yn cynllwynio efo Dannedd Aur i brynu’r fferm gan osod y bleiddiaid mewn perygl enbyd. Gyda’r byd yn ei erbyn mae Bleddyn yn gwylltio, ac o dan olau’r lloer mae’n troi’n fleiddyn. Aiff yn rhemp gan fethu rheoli ei bwerau. Mae’n chwalu’r paratoadau ar gyfer y parti diwedd tymor Mari, Bari a Gari. Mae’n ymosod ar siop Dannedd Aur, ac yn ceisio chwalu drws y banc. Ond mae’r holl wylltio yn ei wneud yn sâl, ond caiff ei achub gan Gwen.                                                      Dysga Bleddyn fod ei dad yn gwybod am y Bleiddiaid, a bod ganddo rôl fel ‘gwarchodwr’. Y pwysau o’r gyfrinach, a bod ei berthynas gyda’i fam wedi ei gwahardd sydd wedi achosi ei salwch. Ond mae Bleddyn yn gwybod y bydd eraill yn ecsploetio’r Bleiddiaid, eu cipio a’u difa. Rhaid iddo felly ddysgu rheoli ei natur er mwyn dwyn yr aur yn ôl o’r banc. Gyda help ei ffrindiau, ei gyn elynion a’r bleiddiaid, mae’n llenwi sgwâr y dref gyda phobol ifanc wedi gwisgo fel bleiddiaid, bleiddiaid wedi gwisgo fel bobol ifanc, a Bleddyn yn ei chanol hi yn erbyn y byd. Drwy gydol hyn i gyd, mae perthynas Gwen a Bleddyn yn datblygu, mae hi am ddianc o’i charchar tanddaearol a mynd i chwilio am ei thad. A wnaiff Bleddyn ei helpu hi i ddianc?

Drwy’r holl antur, stori dod i oed yw hon, am gyfeillgarwch, goddefgarwch a’r dydd y bydd mawr y rhai bychain.

Tu ôl i’r aur, y banc a’r ymrafael am y fferm, mae’r hanes am sut mae Bleddyn a Gwen yn helpu ei gilydd i ganfod eu llais, canfod eu Raaarr, yn cael ei dadlennu’n sensitif a chynnil. Mae disgwyliadau ar y ddau i ildio i’r drefn a osodwyd gan oedolion, a dim ond drwy’i gilydd maent yn magu’r hyder i dorri eu cwys eu hunain. Mae’n stori fydd yn apelio at bobol ifanc sy’n ceisio canfod eu llais eu hunain, a’u lle yn y byd sydd gan amlaf yn eu herbyn.

Yng ngeiriau’r awdur, Rolant Tomos: “Mae Raaarrr yn stori am berson ifanc yn canfod ei lais, neu canfod ei raaarrr. Mae am ganfod eich ffordd i fagu dewrder, hunan hyder a gallu herio’r rhai mewn grym gyda’r gwir; am sefyll i fyny drosoch eich hunain, eich ffrindiau a’ch cymuned. Ond yn fwy na dim, mae am fod yn driw i’r blaidd sydd ynom ni oll.” 

Mae Raaarrr ar gael yn awr ym mhob siop lyfrau Cymraeg,

drwy www.carreg-gwalch.cymru a www.gwales.com.

Am fwy o fanylion, i gyfweld â’r awdur neu am gopi adolygu, cysylltwch â

Gwasg Carreg Gwalch:

llanrwst@carreg-gwalch.cymru

Gwybodaeth cefn y clawr:

 Mae fferm Hafod Oer ar ei thin, a dim ond Bleddyn sy’n ceisio cadw’r blaidd o’r drws. Gyda’i dad yn sâl a’i fam wedi hen ddiflannu, mae hynny’n anodd wrth i’r banc bwyso mwy a mwy o hyd. Rhaid i’r bachgen un ar bymtheg oed wynebu heriau o bob cyfeiriad wrth iddo ddod i ddeall mwy amdano’i hun a’i gefndir.

A fydd Bleddyn yn canfod ei raaarrr yn y diwedd?

Nofel ffantasi deimladwy, yn llawn hiwmor tywyll ar gyfer pobl ifanc.

Yn wreiddiol o Ddolgellau ac erbyn hyn yn byw ym Mro Morgannwg, mae Rolant Tomos yn awdur sy’n prysur ennill ei blwyf ym myd llenyddiaeth yng Nghymru. Dyma ei ail nofel, sydd wedi ei lleoli yn ei ardal enedigol.

Nodiadau i’r Golygydd

• Raaarrr yw ail nofel Rolant Tomos ar gyfer pobl ifanc, yn dilyn llwyddiant cyhoeddi ei nofel gyntaf Meirw Byw.
• Mae teitl y nofel wedi ei ddewis yn fwriadol gan fod y gair ‘raaarrr’ yn gyfarchiad Bleiddeg yn hanu o’r cyfnod cyn iddyn nhw gychwyn siarad. Mae’r rhan helaeth yn ei ddefnyddio’n aml am yn ail â bob brawddeg i gyfleu nifer fawr o wahanol ystyron. Gall fod yn gerydd neu’n goflaid.

Nadolig Llawen
Fferm Cwm Cawdel
Stori ar gyfer plant o dan 7 oed
Gwennan Evans
Darluniwyd gan Lleucu Gwenllian
Gwasg Carreg Gwalch, £6.99

Pwy sy ddim yn hoffi cnwd o eira dros y Nadolig? 

Dewch i ddilyn hanes Ffion a Fflei, a gwartheg Cwm Cawdel unwaith eto.  

Er bod Ffion y ffermwraig a Fflei yn edrych ymlaen at y Nadolig, does neb yn fwy cyffrous na’r gwartheg wrth iddyn nhw bostio llythyr at Siôn Corn, a pharatoi addurniadau at y diwrnod mawr pan fyddan nhw’n cael gosod y goeden Nadolig. Yna’n sydyn mae’n dechrau bwrw eira, ac mae hyn yn brofiad newydd i’r gwartheg, a phawb yn cynhyrfu’n lân. Brysia pawb – ond un – allan i chwarae a sledio yn yr eira. Dyw Sali ddim yn rhannu’r un brwdfrydedd, nes iddi dderbyn llythyr arbennig gan Siôn Corn, sy’n dweud bod ei hanrheg hi yn y sied y tu allan. Caiff y gwartheg i gyd fwynhau’r profiad o fod ar y sled arbennig, a daw rhai o blant y pentref i chwarae hyd yn oed. 

Mae hon yn stori Nadolig afaelgar, hwyliog a difyr dros ben i blant bach yn y cyfnod sy’n arwain at yr ŵyl. Byddant wrth eu boddau yn dilyn hanes y gwartheg unwaith eto ac yn rhannu eu brwdfrydedd wrth edrych ymlaen at ymweliad Siôn Corn. Mae sôn am gyfeillgarwch a chydweithio yma, a’r gwartheg yn dangos esiampl o garedigrwydd tuag at ei gilydd ac at eraill, sy’n rhan o neges flynyddol y Nadolig wrth gwrs. 

Mae Nadolig Llawen Fferm Cwm Cawdel  ar gael yn awr ym mhob siop lyfrau Cymraeg, 
drwy www.carreg-gwalch.cymru a www.gwales.com

Am fwy o fanylion, i gyfweld â’r awdur neu am gopi adolygu, cysylltwch â 
Gwasg Carreg Gwalch:
llanrwst@carreg-gwalch.cymru

Broliant cefn y clawr:
Mae'r eira wedi cyrraedd Fferm Cwm Cawdel ac mae Ffion y ffermwraig a'r holl wartheg yn barod am antur. Y tro hwn caiff Miri'r syniad ardderchog o greu cwrs sledio! 
Dewch gyda ni i ddilyn hynt a helynt Ffion, Fflei a’r gwartheg direidus wrth iddyn nhw fwynhau Nadolig Cwm Cawdel!
Nodiadau i’r Golygydd 
•    Dyma’r chweched llyfr yn y gyfres boblogaidd o straeon am Fferm Cwm Cawdel. Mae’n dilyn Gwyliau Gwirion Fferm Cwm Cawdel; Mwy o Wyliau Fferm Cwm Cawdel; Amser Da Fferm Cwm Cawdel; Eisteddfod i’w Chofio a Digon o Sioe.
•    Darluniwyd y gyfrol hon eto gan Lleucu Gwenllian. 
•    Stori Nadolig arbennig ar gyfer plant o dan 7 oed ar gyfer y cyfnod sy’n arwain i fyny at yr ŵyl. 

Anfarwol

Stori ar gyfer darllenwyr anfoddog.

Rebecca Roberts

Gwasg Carreg Gwalch, £8.50

Sombis yn cadw criw o blant yn gaeth mewn ffermdy.

‘Stori ddychrynllyd i dy gadw ar flaen dy sedd!’ meddai Siân Llywelyn mewn adolygiad.

Crynodeb: Stori newydd gan Rebecca Roberts ar gyfer blwyddyn 7 ac 8 ysgol uwchradd yn bennaf. Mae Anfarwol yn stori am grŵp o ddysgwyr ifanc o ysgol uwchradd ddychmygol yn Sir y Fflint sy'n mynd ar daith ysgol i gael trochi yn y Gymraeg – ond yn lle hynny, maen nhw'n canfod eu hunain mewn ffermdy wedi'i amgylchynu gan yr Anfarwol – sombis sydd am eu bwyta! Sut gallent oroesi heb fwyd, heb drydan, heb signal ffôn na thrafnidiaeth?

Y criw o ddisgyblion sy’n rhan o’r criw trochi yw arwyr y stori, ac mae'r nofel yn trin a thrafod y rhesymau amrywiol sydd ganddynt dros ddysgu'r iaith Gymraeg - a hefyd beth sy'n digwydd wrth iddyn nhw fod yn sownd mewn tŷ wedi ei amgylchynu gan sombis sy'n casáu clywed pobl yn siarad Saesneg!  Mae eu hathrawes yn sâl gan bod ganddi diabetes, ac mae hi angen ei meddyginiaeth o’r bws mini, sydd wedi ei barcio yn rhy bell i’r plant fedru cyrraedd ato. Rhaid iddyn nhw weithio gyda’i gilydd er mwyn canfod ffordd allan o’r ffermdy.

Down i wybod mwy am gryfderau a gwendidau pob unigolyn, wrth iddynt geisio goresgyn eu trafferthion. Mae’n nofel sy’n symud yn sydyn ac yn llawn cyffro, gyda phobl ifanc yn ganolbwynt i’r digwyddiadau. Cawn eu gweld yn cydweithio ac yn adeiladu perthynas, gan ddod i ddeall mwy amdanyn nhw eu hunain, am ei gilydd, ac am y byd o’u cwmpas.

Trafodir themâu megis teulu a pherthynas teulu, galar, salwch, anabledd, agwedd at y Gymraeg, effaith cefndir a phrofiadau ar ymddygiad plant, edrych ymlaen i’r dyfodol, a llawer mwy.  

Anfarwol yw ymgais gyntaf Rebecca Roberts ar lyfr wedi ei dargedu at ddisgyblion ym mlynyddoedd 7 a 8 yr ysgol uwchradd. Dywedodd Rebecca, ‘Mae'n bwysig i mi fod darllenwyr ifanc y gogledd-ddwyrain yn gweld eu tafodiaith, cartrefi a'u cymunedau o fewn cloriau llyfr. Ysgrifennais y llyfr hwn gyda'r bwriad o dargedu darllenwyr anfodlon neu ddihyder, gan gynnwys y rhai sy'n dysgu'r Gymraeg fel ail iaith.’

Y gobaith yw y bydd yn apelio at rai sydd ddim fel arfer yn gyfforddus i ddarllen llyfr Cymraeg.

Mae'r iaith ychydig yn symlach na nifer o lyfrau ar gyfer yr oedran darged, ond mae hi'n chwip o stori arswydus sy’n dal sylw o’r dechrau a thrwyddi draw, gan bod bob pennod yn gorffen ar ochr ryw ddibyn, ac yn annog darllen y bennod nesaf i gael gwybod beth sy’n digwydd. Mae’n nofel hawdd ei darllen er ei bod yn trafod themâu o bwys i bobl ifanc yr oedran darged.

Mae Anfarwol ar gael yn awr ym mhob siop lyfrau Cymraeg,

drwy www.carreg-gwalch.cymru a www.gwales.com.

Am fwy o fanylion, i gyfweld â’r awdur neu am gopi adolygu, cysylltwch â

Gwasg Carreg Gwalch:

llanrwst@carreg-gwalch.cymru

Cynhelir y lansiad yn Llyfrgell yr Wyddgrug, fel rhan o Ŵyl Daniel Owen ar Hydref 17, am 5yh.

Broliant cefn y clawr:

Mae chwech disgybl cwrs trochi Ysgol Uwchradd Glan y Gors yn mynd ar drip ysgol i wersyll Coed Daniel, ond nhw ydi’r unig ddosbarth sy’n llwyddo i gyrraedd pen y daith. Mae’r criw yn sownd yn y gwersyll, mae’r goedwig gyfagos yn llawn bwystfilod, ac mae eu hathrawes yn sâl. A fedran nhw weithio gyda’i gilydd er mwyn achub ei bywyd hi a ffoi rhag y gelyn anfarwol?

Yr awdur:

 Magwyd Rebecca ger y môr ym Mhrestatyn, ac mae hi’n byw yno o hyd gyda’i gŵr, dau o blant, a’u ci, Dexter. Mae hi wedi gweithio fel athrawes, swyddog y Gymraeg, cyfieithydd a thiwtor ysgrifennu creadigol. Ers 2019 mae hi wedi cyhoeddi un ar ddeg nofel i oedolion ac oedolion ifanc. Enillodd y categori Plant a Phobl Ifanc yng Ngwobr Llyfr y Flwyddyn a Gwobr Tir na n-Og 2021 gyda’i nofel gyntaf i bobl ifanc, #Helynt, sydd bellach yn llyfr gosod TGAU. Anfarwol ydi ei nofel gyntaf i bobl ifanc iau.

Nodiadau i’r Golygydd

• Dyma’r tro cyntaf i Rebecca Roberts ysgrifennu i’r oedran 10 i 12 oed.
• Dyluniwyd y clawr gan Eleri Owen, ac mae’n fwriadol wedi ei osod ar gefndir gwyn er mwyn denu sylw.

Mae pecyn adnoddau a gweithgareddau i gyd-fynd â’r llyfr ar gael am ddim ar wefan Gwasg Carreg Gwalch. Gweithgareddau plant a phobl ifanc – Gwasg Carreg Gwalch

Mae Hanes Byw 9 (Rhifyn yr Hydref) yn y siopau!

Croeso i rifyn yr hydref.

O droi at gynnwys y rhifyn hwn, mae mwy o flas rhyngwladol nag arfer, gyda chyfraniadau gan haneswyr o Wcráin ac o’r Ariannin a fydd yn cynnig persbectifau amgen ar hanesion cyfarwydd. Dysgwn, felly, sut mae pobl Wcráin yn cofio John Hughes o Ferthyr a’i waith haearn yn ‘Yuzovka’ neu Donetsk; a dysgwn am arddangosfa newydd sy’n rhoi llais i’r brodorion y cyfarfu’r Cymry â nhw wrth ymsefydlu yn y Wladfa. Hyn oll, heb anghofio am erthyglau’n ymwneud â phêl-fas yn yr Unol Daleithiau, ac annibyniaeth yn Norwy!

Ond hanes Cymru yw ein prif ffocws, fel y bydd bob tro yn Hanes Byw, gyda digon o amrywiaeth i apelio at bawb, gobeithio – o hanes lein ‘y Cardi Bach’ ym mro’r Preselau i ben- blwydd dinas Bangor yn 1,500 oed; o Jemeima Niclas yn Abergwaun i Kitchener Davies yn y Rhondda; ac o ffosiliau’r cynoesau i Drefaldwyn ddoe a heddiw. Mwynhewch y darllen!

Newyddion Ddoe: O’r Bala i Geneva – Ifor ap Glyn

Syttende Mai: Diwrnod dathlu Cyfansoddiad Norwy – Carwyn Owen

Effaith y Welsh Not ar siaradwyr Cymraeg heddiw 

– Myrddin ap Dafydd a Balaussa Azubayeva

Problemateiddio Patagonia: Safbwyntiau brodorol ar yr ymsefydlu Cymreig yno – Geraldine Lublin

Petai Petasai: Jiw-jiw Jemeima! – Dylan Iorwerth

Hanes ffosiliau a’r her i wyddoniaeth – Glen George

John Hughes: o safbwynt Wcráin – Larysa Martseva

Geiriau Gruff: Asgwrn hen gynnen – Gruffudd Antur

Canrif a hanner o’r Cardi Bach – Emyr Phillips

Crafu dan yr Wyneb: Rhyd Chwima – Rhys Mwyn

Peter, Pepper a Ted: Pêl-fas America a’r Cymry – âMei Emrys

Bangor yn 1500 oed! –Gari Wyn

Ymweld ag Amgueddfa’r Hen Dafarn yn

Nhrefaldwyn – Myrddin ap Dafydd

Be sy’ mewn gair ac ymadrodd? – Twm Elias

Cofio Kitchener Davies (1902–52) – Ifor ap Glyn 

‘Mur Olaf Ewrop’ Mared Gwyn

Adolygiadau Mari Emlyn

Bro a Bryngaer: Tre’r Ceiri, Yr Eifl

Y Gair Olaf: Ffosiliau, creiriau a broc hanes Elin Jones

Madog

yn y parti.

Nofel ar gyfer dysgwyr gan

Branwen Glyn

Gwasg Carreg Gwalch, £5.99

Pwy all beidio hoffi stori am gi bach direidus?

Nofel ysgafn ar gyfer dysgwyr yw hon sy’n adrodd hanes Madog, y ci bach hoffus yn mynd i barti pen-blwydd arbennig gyda’i berchnogion.

Mae Mrs Jones yn dathlu ei phen-blwydd yn 80 oed ac mae’n falch iawn o weld Madog yn cyrraedd gyda’i chyn-gymdogion Elen a Gareth. Mae llawer o bobl yno, ond nid yw pob un yn gwirioni ar y ci bach bywiog. Wrth i bawb geisio bwyta a mwynhau eu hunain mae Madog yn tarfu ar sawl un mewn ffordd wahanol, er bod Mrs Jones yn dal i fynnu ei fod yn ‘gi bach da’ a bod croeso mawr iddo yn ei pharti.

Seiliodd yr awdur y stori hon ar hanes ei chi bach ei hun, ac meddai Branwen Glyn: ‘Doedd dim angen llawer o ddychymyg i ’sgwennu'r stori yma, dim ond cofio’n ôl i'r helyntion sy wedi digwydd ers i Bobi Glyn, y ci bach chwareus, drygionus ac annwyl ddod i'n bywydau ni.

Rhan o Gyfres Amdani ar gyfer dysgwyr yw’r nofel hon. Llyfrau ar gyfer oedolion sy’n dysgu Cymraeg. Mae’r llyfrau ar bedair lefel – Mynediad, Sylfaen, Canolradd ac Uwch.

Mae'r llyfr yma yn berffaith ar gyfer dysgwyr sy ar ddiwedd y cwrs Mynediad.

Mae Madog yn cael ei lansio ar stondin y Mentrau Iaith

ar Faes Eisteddfod Genedlaethol Wrecsam,

dydd Llun, 4 Awst am 2.00yp.

Mae croeso i bawb, a mynediad am ddim.

Bydd copïau o’r nofel yn cael eu gwerthu ar y maes.

Mae Madog ar gael yn awr ym mhob siop lyfrau Cymraeg,

drwy www.carreg-gwalch.cymru a www.gwales.com.

Am fwy o fanylion, i gyfweld â’r awdur neu am gopi adolygu, cysylltwch â

Gwasg Carreg Gwalch:

llanrwst@carreg-gwalch.cymru

Broliant cefn y clawr:

 Ci bach annwyl Elen a Gareth ydy Madog. Mae Madog yn hoffi bwyta, rhedeg ar ôl pêl yn yr ardd, a chysgu yn yr haul.

Mae Madog yn mynd efo Elen a Gareth i barti pen-blwydd Mrs Jones yn 80 oed. Mae llawer o bobol yn y parti –pawb wedi dŵad i ddathlu a mwynhau. Mae Madog isio bod yn rhan o’r hwyl i gyd, ac mae o’n gi bach da … fel arfer!

 Tiwtor Cymraeg ydy Branwen Glyn. Mae hi’n byw yng Nghaernarfon, ond yn dŵad o Dremadog yn wreiddiol. Mae hi’n hoffi Tremadog yn fawr iawn – mae cŵn bach annwyl yn byw yno, a phobol ddiddorol, a llefydd bendigedig i fynd am dro.

Nodiadau i’r Golygydd

• Dyma nofel gyntaf Branwen Glyn ar gyfer dysgwyr.
• Llyfrau eraill gan Carreg Gwalch yn y Gyfres Amdani:

Mynediad: I'r Eisteddfod, Lois Arnold (Gorffennaf 2022)                                                                                           Chwedlau Cymru – Ceffylau, Fiona Collins (Hydref 2021)                                                                      Chwedlau Cymru: Y Môr - Fiona Collins (Tachwedd 2023)

Sylfaen:       Trysor Garn Fadryn, Anni Llŷn (Rhagfyr 2023)

Canolradd:  20 o Arwyr Cymru, J. Richard Williams (Awst 2021)

Uwch:           Mwy o Arwyr Cymru, J. Richard Williams (Medi 2021)

Trochi

Cerddi Carwyn Eckley

Gwasg Carreg Gwalch, £8.99

Mae prifardd a gododd y to wrth gael ei gadeirio ym Mhafiliwn yr Eisteddfod Genedlaethol y llynedd bellach wedi casglu ei gerddi ynghyd i’w cyhoeddi. Yn 28 oed ar y pryd, ef oedd un o’r rhai ieuengaf erioed i gipio’r Gadair.

Carwyn Eckley yw Prifardd Cadair Eisteddfod Genedlaethol Pontypridd ac mae’i dalentau ar y mesurau caeth a rhydd yn amlwg yn gyson bob tro y bydd tîm Dros yr Aber yn ymddangos ar Dalwrn y Beirdd. Yn enedigol o Ddyffryn Nantlle, aeth Carwyn i astudio'r Gymraeg ym Mhrifysgol Aberystwyth cyn y cwrs newyddiaduraeth darlledu ym Mhrifysgol Caerdydd ac mae bellach yn newyddiadurwr ar Y Byd a’r Bedwar.

Dyma’i gasgliad cyntaf ac mae rhychwant ei ddiddordebau, ei lawenydd a’i ofidiau fel bardd yn loyw yn y cerddi hyn.

Mae’r gyfrol hefyd yn cynnwys nifer o ffotograffau, y rhan fwyaf yn eiddo i Lois, chwaer Carwyn.

Meddai Huw Meirion Edwards, un o feirniaid y Gadair yn 2024, am awdl fuddugol Carwyn ar y testun ‘Cadwyn’: ‘Mae’r gerdd hon wedi ei chyfrodeddu’n gyfanwaith clòs, ond ceir yma linellau unigol o gynghanedd sy’n mynd â gwynt rhywun … Mae’r awdl hon yn ddathliad llachar o oroesiad y gadwyn honno, cadwyn y gynghanedd sydd yn annatod glwm wrth yr iaith ei hun’.

Bydd Trochi ar werth mewn siopau llyfrau ledled Cymru (£8.99), ar Gwales.com ac ar wefan www.carreg.gwalch.cymru o 24 Gorffennaf, 2025.

Arwyr Argyfwng a’r Heddlu

Craig Russell a Caryl Parry Jones

Lluniau: Jacob Fell 

Gwasg Carreg Gwalch, £5.99, lliw llawn, clawr meddal.

Hon yw’r ail stori yng nghyfres gyffrous yr Arwyr Argyfwng, gan Craig Russell a Caryl Parry Jones, awduron cyfres lwyddiannus Tomos, llygoden y Theatr.

Moli yw pennaeth y Llygod Argyfwng, ac mae hi a’i chriw ffrindiau: Morus, Miri, Med, Mabli, Moci a Myfi, yn barod i ymateb i unrhyw ddigwyddiad. Mae ganddynt i gyd nodweddion arbennig a thalent unigryw sy’n eu gwneud yn griw arbennig iawn. Y tro hwn mae lleidr wedi dwyn mwclis crand y Farwnes Petiwnia Brwsh-Beudy Huws … ond ydy Jim y Garddwr yn cael bai ar gam? All y criw llygod ddod o hyd i’r lleidr go iawn?

Dyma gyfrol hwyliog a doniol sy’n siwr o ddiddanu’r rhai ifanc ond hefyd yn eu cyflwyno i waith y gwasanaethau brys. Mae’r llygod argyfwng yn defnyddio eu sgiliau ac yn cyd-weithio er mwyn bod yn gymorth i’r rhai sydd mewn trafferth.

Arlunydd plant o Gymru yw Jacob Fell. Mae wedi gweithio ar gyfres teledu a ffilm, ond ei waith amlycaf yng Nghymru yw’r cymeriad Sali Mali.

Broliant cefn y clawr:

Ar fore tawel yn y swyddfa, mae Moli a’i chriw wedi diflasu’n llwyr. Ond mae galwad ffôn frys gan y Farwnes Petiwnia Brwsh-Beudy Huws yn deffro pawb… Mae Jim y Garddwr yn cael ei gyhuddo o ddwyn ei mwclis hi. Ond mae gan y llygod deimlad nad Jim sydd ar fai… All Moli a’r criw ddod o hyd i’r lleidr go iawn tybed?

Bydd Arwyr Argyfwng a’r Heddlu ar werth Gorffennaf 18 ymlaen mewn siopau llyfrau ledled Cymru ac ar y we drwy wefan y wasg, www.carreg-gwalch.cymru

a gwefan y Cyngor Llyfrau, www.gwales.com

Nodyn i Olygyddion:

• Stori gan Craig Russell a Caryl Parry Jones
• Darluniau gan Jacob Fell.
• Dyma’r ail mewn cyfres newydd – Arwyr Argyfwng – storïau i blant o dan 7 oed.

Os am drefnu cyfweliad â’r awdur neu fwy o wybodaeth, cysylltwch â Gwasg Carreg Gwalch drwy e-bost:

cyhoeddi@carreg-gwalch.cymru

Anturiaethau’r Afanc

Rebecca Thomas

Gwasg Carreg Gwalch, £8.99, lliw llawn, clawr meddal.

Dyma’r ail gyfrol sy’n dilyn hanes y criw o ddisgyblion ysgol fu’n gyfrifol am ddeffro’r Brenin Arthur!

Mae criw Anturiaethau'r Brenin Arthur ym mlwyddyn 10 erbyn hyn ac er bod Arthur wedi dychwelyd i'w ogof i gysgu a dim gobaith o ddod o hyd iddo eto, maent yr un mor awyddus ag erioed i dynnu sylw at yr argyfwng natur. Ond daw'r criw i ddysgu fod mwy na physgod yn byw yn y llyn lleol.

Dyma stori fyrlymus sy’n cyfuno sawl agwedd o dyfu i fyny; o geisio gwneud ffrindiau gwahanol i fod yn poeni am yr amgylchedd - heb sôn am geisio goroesi blwyddyn 10!

Daw Rebecca Thomas o Gaerdydd yn wreiddiol. Wedi treulio cyfnodau yn astudio a gweithio ym Mhrifysgolion Caergrawnt a Bangor, mae bellach yn ddarlithydd yn Ysgol Hanes, Archaeoleg a Chrefydd, Prifysgol Caerdydd. Hanes, diwylliant a llenyddiaeth y Gymru ganoloesol yw ei harbenigedd. Mae'n awdur tair nofel hanesyddol - Dan Gysgod y Frenhines (2022), Y Castell ar y Dŵr (2023) ac Anturiaethau'r Brenin Arthur (2024).

Bydd Anturiaethau’r Afanc ar werth Gorffennaf 18 ymlaen mewn siopau llyfrau ledled Cymru ac ar y we drwy wefan y wasg, www.carreg-gwalch.cymru

a gwefan y Cyngor Llyfrau, www.gwales.com

Nodyn i Olygyddion:

Darlunydd y clawr: Lleucu Gwenllian  

Addas ar gyfer oed 11+ neu Cyfnod Allweddol 3/4.

Os am drefnu cyfweliad â’r awdur neu fwy o wybodaeth, cysylltwch â Gwasg Carreg Gwalch drwy e-bost:

cyhoeddi@carreg-gwalch.cymru

Gweddill Stwff

Geraint Løvgreen

Cerddi, limrigau a chaneuon diweddaraf

Gwasg Carreg Gwalch, £9.99

Mae Geraint yn gyfansoddwr caneuon poblogaidd ers y 1970au
ac yn gefnogwr brwd i dîm pêl-droed Wrecsam a’r tîm Cenedlaethol.
Bydd yr elfen honno yn amlwg yn y casgliad hwn sy’n cael ei gyhoeddi pan fydd yr Eisteddfod Genedlaethol yn cael ei chynnal yn ei dref enedigol. Ond mae’n gasgliad difyr ar gyfer pob oed a phob oes!

Yn 1997, cyhoeddwyd ei gyfrol gyntaf, Holl Stwff Geraint Løvgreen –  a chafodd ei gyflwyno yr adeg honno fel ‘Difyrrwr, canwr, cyfansoddwr, jyglwr a chwaraewr lego rhyngwladol’. Dros chwarter canrif yn ddiweddarach, mae rhestr ei gampau wedi cynyddu yn aruthrol – fel y gall y darllenwyr weld wrth ddarllen ei gyfrol newydd.

Bydd Gweddill Steff Geraint Løvrgeen ar werth mewn siopau llyfrau ledled Cymru (£9.99), ar Gwales.com ac ar wefan www.carreg.gwalch.cymru

o 24 Gorffennaf, 2025.

Y Pethau Bychain

Hunangofiant Eleanor Burnham

Gwasg Carreg Gwalch, £8.99

‘Roedd bywyd newydd yn aros amdana i...’

Yn 50 oed, cymerodd Eleanor Burnham ei sedd yng Nghynulliad Cymru, ar ran y Democratiaid Rhyddfrydol. Doedd hi ddim wedi ystyried gyrfa wleidyddol tan ychydig flynyddoedd ynghynt, a doedd hi ddim wedi cael llawer o amser i baratoi am ei gyfra newydd chwaith.

Yn ystod ei degawd yn y Cynulliad (pan oedd 50% o’r Aelodau Cynulliad yn fenywod) bu iddi weithio er budd etholwyr Rhanbarth Gogledd Cymru ar bwyllgorau megis Addysg, Cydraddoldeb, Materion Amgylcheddol a Thrafnidiaeth. Ond doedd ei chyfnod yno ddim yn ddi-ffwdan – roedd anghydweld a thensiwn, hyd yn oed ymysg aelodau ei phlaid ei hun.

Dyma hunangofiant menyw sydd wedi ailddiffinio’i hun ar ôl cyfnod o fagu plant a bod yn ‘wraig gorfforaethol’ oedd yn cefnogi ei gŵr. Yn y gyfrol, mae hi’n trafod (ymysg pethau eraill):

• Ei phlentyndod gwledig yn ardal Cynwyd (ardal yr Eisteddfod Genedlaethol eleni)
• Y profiad o fynd i ysgol breswyl yn eneth ifanc
• Dioddef iselder ôl-eni a’r diffyg cefnogaeth broffesiynol i’r cyflwr yn y 1980au
• Heriau gweithio yn y sector Gofal Cymdeithasol
• Ei diddordeb mewn canu
• Bod yn Ynad Heddwch
• Wynebu agweddau negyddol ynglŷn â bod yn fenyw hŷn yn y farchnad waith
• Ei hymgyrchu gwleidyddol
• Gwaith Aelod Cynulliad ym mlynyddoedd cynnar Datganoli, a’r dasg o geisio cenhadu dros waith y corff yng ngogledd Cymru
• Y gwahaniaeth barn o fewn y Democratiaid Rhyddfrydol
• Bod mewn cynhadledd yn Awstralia pan ddigwyddodd trychineb 9/11
• Gwirfoddoli i gyrff a sefydliadau gan gynnwys Cyngor Iechyd Cymunedol Gogledd Cymru
• Ei barn gref am sawl agwedd o wleidyddiaeth Cymru, hyd at y presennol!

Bydd Y Pethau Bychain: hunangofiant Eleanor Burnham yn cael ei lansio

ar faes Eisteddfod Genedlaethol Wrecsam

Dydd Llun, 4ydd Awst am 1 yp

Stondin Merched y Wawr

Bydd y gyfrol ar werth mewn siopau llyfrau ledled Cymru (£8.99), ar Gwales.com ac ar wefan www.carreg.gwalch.cymru o 15 Gorffennaf, 2025.

Broliant cefn y clawr:

Merch fferm o Gynwyd yw Eleanor Burnham, a darganfu yn fuan iawn ar ôl gadael y coleg mai helpu pobl, drwy wneud y pethau bychain, oedd yn ei gwneud yn hapus. Gweithiodd mewn sawl maes a threulio cyfnod yn magu teulu cyn cymryd ei sedd yn y Cynulliad yn 2001, yn hanner cant oed.

‘Doeddwn i ddim yn teimlo y byddwn i’n fodlon yn parhau yn wraig tŷ drwy ’mywyd.’

Bu’n Aelod Cynulliad ar ran y Democratiaid Rhyddfrydol am ddegawd, ac yn ystod y cyfnod hwnnw gweithiodd i wella bywydau ei hetholwyr, gan dynnu blewyn o drwyn ambell un yn ei phlaid ei hun. 

Nodyn i Olygyddion

• Mae copi Pdf o’r llyfr a chopïau ansawdd uchel o’r lluniau sydd yn y gyfrol ar gael gan y wasg.
• Bydd y gyfrol yn cael ei lansio yn yr Eisteddfod Genedlaethol yn Wrecsam – manylion i ddilyn.

Am fwy o fanylion, i gyfweld â’r awdur neu am gopi adolygu, cysylltwch â

Gwasg Carreg Gwalch:

llanrwst@carreg-gwalch.cymru

Y Cylch Cyfrin

nofel gyntaf Derfel F. Williams

Gwasg Carreg Gwalch, £8.99

‘Fe gewch eich hudo gan Y Cylch Cyfrin – mae meistr y cylch yn feistr ar ddweud stori dda hefyd.’- Siân Thomas

Yn ei nofel gyntaf, mae’r cynhyrchydd radio Derfel F. Williams yn ein cyflwyno i fyd sy’n agos iawn at ei galon: y syrcas. Syrthiodd mewn cariad â byd y Big Top pan oedd yn blentyn, gan ddringo i ffenest y stafell molchi yn ei gartref ym Mhorthmadog er mwyn gweld y faner yn chwifio pan fyddai unrhyw syrcas yn ymddangos ar gaeau’r Traeth. Medd Derfel, ‘Ro’n i’n rhedeg yno wedyn yn syth o’r ysgol a chael fy nghyfareddu gan y pentref amryliw ’ma oedd wedi ymddangos dros nos, pentref o bobol dieithr ac anifeiliaid estron. Wedyn y wefr o wylio’r sioe, yn llawn cyffro a chydig o ofn, ac ro’n i’n dyheu am fod yn rhan o’r byd cyffrous yma. Pan nad oedd syrcas i’w gweld byddwn yn casglu popeth yn ymwneud efo’r syrcas – posteri, rhaglenni, llyfrau a chylchgronau ... a dweud y gwir dwi dal i gasglu, ac mae’r casgliad erbyn hyn yn filoedd o bosteri a channoedd o raglenni.’

Tra oedd yn Ysgol Eifionydd, Porthmadog, daeth syrcas fechan i fyw yn Nglandwyfach ger Garndolbenmaen, ac ar ôl dysgu’i hun i jyglo a cafodd gynnig gwaith efo’r syrcas hon yn ystod gwyliau’r ysgol. ‘Syrcas fach ond safonol oedd hi,’ medd Derfel, ‘yn teithio o amgylch gogledd Cymru. Diolch i’r perchnogion, cefais y cyfle i gamu i’r cylch llwch llif am y tro cyntaf.’

Mae Y Cylch Cyfrin yn tynnu ar brofiadau Derfel o fyw a gweithio mewn syrcasau, ac yn dilyn tair cenhedlaeth o deulu syrcas, a’u cylch estynedig, rhwng 1933 a 2020. Un o dras y Sinti ydi Daniel Vogel, y penteulu, a gan fod yr Almaen yn y 1930au yn lle peryglus iddo fo a’i deulu â chysgod y Natsïaid drostynt, mae o a’i frawd yn teithio i Brydain i weithio. Yn 2018 mae ei ŵyr a’i wyres yn dal i weithio ym myd y syrcas, ond mae eu bywydau yn dra gwahanol.

Nofel am bobol a’u breuddwydion ydi hon yn ei hanfod, fel yr eglura’r awdur. ‘Mae’r cymeriadau yn gymysgedd o elfennau o wahanol bobol y cefais y pleser o’u cyfarfod dros y blynyddoedd, ac maen nhw wedi byw yn fy nychymyg ers hynny. Mae natur bywyd syrcas yn creu cymeriadau lliwgar – pobol sydd yn gyfuniad anarferol o’r gwydn a’r artistig. Maen nhw’n aml yn aelodau o deuluoedd sydd wedi bod yn berfformwyr ers cenedlaethau lawer, pobol sydd ddim yn gyfarwydd ag unrhyw fywyd arall a phobol sy’n aml yn amheus o ffyrdd eraill o fyw. Mae’n yn gymdeithas o fewn cymdeithas, ac yn anochel mae’n gymdeithas sy’n denu cymeriadau fyddai efallai yn ei chael yn anodd i ddod o hyd i’w lle o fewn cymdeithas gyffredin.

Er mai hon ydi nofel gyntaf Derfel, mae’r stori wedi bod yn cyniwair ers blynyddoedd. ‘Ges i fy magu mewn cartref oedd yn llawn llyfrau,’ eglura. ‘Roedd fy nhad yn ddarllenwr brwd, a gan mai awdur oedd fy mrawd, Gareth , ro’n i wedi fy amgylchynu gan lyfrau a sgwennu erioed. Mi o’n i’n mwynhau sgwennu creadigol pan o’n i yn y coleg flynyddoedd lawer yn ôl, ond wrth i fywyd brysuro do’n i’n sgwennu fawr ddim. Ond dwi’n meddwl mai’r sbardun oedd y sylweddoliad fod gen i stori i’w hadrodd, a honno’n stori nad oedd wedi cael ei dweud yn y Gymraeg – ac yn fwy na hynny, nad oedd unrhyw Gymro arall yn y sefyllfa i’w dweud hi! Ro’n i’n gwybod am deulu syrcas Saesneg oedd â gwreiddiau tramor, wnaeth ailsefydlu’u hunain ar ôl ymgartrefu yn Lloegr. Pam ddim gwneud hynny efo teulu yng Nghymru?’

Bydd Y Cylch Cyfrin ar werth mewn siopau llyfrau ledled Cymru (£8.99), ar Gwales.com ac ar wefan www.carreg.gwalch.cymru o 15 Gorffennaf, 2025.

LANSIAD: Nos Fawrth, 15fed Gorffennaf am 7YH

Insole Court, Llandaf, Caerdydd (CF5 2LN)

Yng nghwmni SIÂN THOMAS

Broliant cefn y clawr:

Mae sedd wedi’i chadw i chi o dan gynfas y babell fawr...

1933

Dresden, yr Almaen

Mae torfeydd yn heidio i berfformiadau Syrcas y Teulu Vogel, ac mae bywyd yn braf i Daniel, y mab hynaf. Ond gyda’r Ail Ryfel Byd yn gysgod ar y gorwel, am ba hyd y bydd hynny’n para?

2023

Gogledd Cymru

Mae Syrcas y Brodyr Davies yn brwydro er mwyn cadw’r syrcas deuluol draddodiadol yn fyw, er bod y gynulleidfa’n brin. Am ba hyd y gall Dan, y penteulu, barhau i frwydro’n erbyn y newid mawr, anochel?

Magwyd Derfel F. Williams ym Mhorthmadog, ac yn ifanc iawn cafodd ei hudo gan fyd y syrcas. Ar ôl gadael y coleg gwireddwyd ei freuddwyd, a bu’n gweithio fel perfformiwr syrcas proffesiynol am un mlynedd ar ddeg, cyn rhedeg i ffwrdd i ymuno efo’r BBC fel darlledwr a chynhyrchydd radio.

Nodiadau i Olygyddion

• Mae Derfel yn gynhyrchydd i Radio Cymru a darlledwr.
• Astudiodd gwrs BA mewn Cyfathrebu yng y Coleg Normal ym Mangor, ac ar ôl gadael y coleg yn 1990, dechreuodd ar ei yrfa yn y syrcas yn llawn amser, gan berfformio act jyglo. Yn ddiweddarach bu’n perfformio act y Pagoda, oedd yn cynnwys dringo i fyny ac i lawr ysgol uchel tra oedd yn balansio’r ‘Pagoda’ ar ei dalcen. Bu hefyd yn Feistr y Cylch, swydd sy’n galw am brofiad a deallusrwydd o bob agwedd o’r perfformiad, ynghyd â’r gallu i gyfathrebu efo’r cyhoedd ac efo’r artistiaid.
• Yn 2008 ysgrifennodd gyfrol hunangofiannol, Dyn y Syrcas, fel rhan o’r gyfres Stori Sydyn.
• Ymunodd Derfel efo byd y syrcas ar gyfnod oedd yn anodd i’r diwydiant, pan oedd chwaeth y cyhoedd yn newid a’r adloniant syrcas traddodiadol yn brwydro yn erbyn syniadau newydd am syrcas ar ffurf gwahanol iawn. Profodd felly ddiwedd yr ‘hen drefn’ a gwawr y cyfnod newydd. Flynyddoedd yn ddiweddarach, dyma ddaeth yn ysbrydoliaeth ar gyfer Y Cylch Cyfrin.
• Mae nifer o’r digwyddiadau yn y nofel yn seiliedig ar ddigwyddiadau go iawn. Roedd yr awdur yn dyst i’r gwrthryfel rhwng y mudiad hawliau anifeiliaid a’r syrcas, oedd yn gwaethygu o flwyddyn i flwyddyn. Mae’r teulu Althoff yn yr Almaen yn deulu syrcas go iawn a gafodd eu canmol a’u gwobrwyo am eu hymdrechion i amddiffyn Iddewon a’r Sinti yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Yn anffodus, mae hanes y teulu Blumenfeld hefyd yn seiliedig ar ffeithiau trasig. Mae’r syrcas yn Mharis wedi ei hysbrydoli gan syrcas go iawn, ac wrth gwrs mae’r Tŵr yn Blackpool yn parhau i fod yn gartref i syrcas dda, ond syrcas sydd heb anifeiliaid erbyn hyn.
• Mae gwaith gelf gwreiddiol wedi’i greu ar gyfer clawr a thu mewn y nofel gan yr artist Leri Tecwyn, sydd ei hun wedi cael profiad o weithio mewn syrcasau yn creu setiau.

Am fwy o fanylion, i gyfweld â’r awdur neu am gopi adolygu, cysylltwch â

Gwasg Carreg Gwalch:

llanrwst@carreg-gwalch.cymru

Cath Fenthyg

Nofel gan

Myfanwy Alexander

Gwasg Carreg Gwalch, £9.99

Mae’r hiwmor fel rasal drwy gydol y nofel ardderchog hon - Caryl Parry Jones

Nofel hynod wedi’i hysgrifennu yn acen hyfryd Sir Drefaldwyn... mae’r hiwmor yn bownsio oddi ar y tudalennau - Dewi Prysor

Persbectif gwreiddiol a deifiol ar fywyd cefn gwlad - Sioned Wiliam

Mae Jilly Cooper jyst fel Myfanwy Alexander snobyddlyd ar steroids-  Sian Northey

Mae enw Myfanwy Alexander yn cael ei gysylltu â nofelau ditectif ag ynddyn nhw ddogn go dda o hiwmor a ffraethineb. Er nad ydi’r ditectif golygus Daf Dafis yn dod yn agos i’w nofel newydd, Cath Fenthyg, mae’r hiwmor, y ffraethineb a’r hwyl arferol yn sicr yn dal yma!

Mam ganol oed o’r enw Cath ydi prif gymeriad Cath Fenthyg, sy’n ceisio jyglo bywyd prysur, bod yn fam a gwraig, a’i swydd fel archifydd i’r Sgweier lleol yn y Plas. Un diwrnod caiff ei bywyd ei droi ben i waered pan mae hi’n dysgu bod ei gŵr yn cael affêr. Wrth i Cath geisio darganfod y ffordd ymlaen fel merch sengl mae hi’n gorfod wynebu sawl anhawster, ac yn gorfod datrys dirgelwch hanesyddol yn ei gwaith.

Felly pam gwyro oddi wrth y nofel dditectif? ‘Fel mae pawb yn gwybod erbyn hyn,’ eglura Myfanwy, ‘dwi wrth fy modd efo Daf Dafis ac mae gen i lwyth o syniadau am anturiaethau eraill iddo fo, ond weithiau, dwi’n baglu dros stori fyddai’n anodd ei thrin mewn nofel dditectif. Mae stori Cath yn un o’r rheiny. Mae Cath yn lodes gariadus, ddiymffrost a llawn hiwmor, ond mae ganddi hi duedd i ddweud pethe miniog mewn cyd-destunau anffodus. Dwi’n siŵr y bydd y darllenwyr yn hoff iawn ohoni, ond mi fydden nhw isie gweiddi arni weithie!’

Fel yn nofelau blaenorol Myfanwy, mae Sir Drefaldwyn yn chwarae rhan bwysig yn y nofel hon. Eglura, ‘Dwi’n teimlo nad ydi ffuglen a drama yn adlewyrchu bywydau pobol sefydlog yn ddigon aml: mae 73% o bobol Prydain dal yn fyw yn nalgylch eu hysgol uwchradd. Dyma oedd dewis Cath, ac wrth ddarllen am hynodrwydd a hwyl Dyffryn Meifod, bydd bobol yn deall pam.’

Mae portread yr awdur o gefn gwlad yn llawn hiwmor ar un llaw a gwirioneddau anghyfforddus, megis unigrwydd ymysg ffermwyr a phroblemau iechyd meddwl, ar y llall. ‘Fel hyn mae bywyd, yn chwerwfelys. Mae rhai pobol sydd angen goroesi trafferthion dwys yn ail fframio tor-calon fel testun jôc, ac yn y nofel, Mae Cath yn gwneud yr un peth. Weithiau mae hiwmor tywyll yn angenrheidiol.’

Mae profiadau personol yn cyfrannu at waith pob awdur – yn yr achos hwn roedd rhieni Myfanwy yn byw mewn tŷ tebyg iawn i un Cath uwchben Dyffryn Meifod. Mae ganddi hefyd, fel Cath, ddiddordeb obsesiynol mewn hanes. Ond mae bywyd carwriaethol Cath yn ffuglen llwyr! ‘Wnes i erioed gael crysh ar ffermwr lleol, golygus, cyfoethog yn fy nglasoed, ac yn wahanol i Cath, does neb erioed wedi parcio tractor mawr drud ar fy muarth! Nid cod am rywbeth arall ydi hynna, gyda llaw...’

Yn y cyfamser does dim angen i ffans Daf Dafis boeni – mae Myfanwy yn gweithio ar nofel arall fydd yn canolbwyntio ar y ditectif poblogaidd. Ond bydd yn rhaid aros am fwy o fanylion, yn ôl yr awdur. ‘Alla i ddim dweud llawer, ond dwi wedi bod yn ymchwilio i bris wyau, kitten yoga a Welsh of the West End. Disgwyliwch yr annisgwyl.’

Bydd Cath Fenthyg yn cael ei lansio ar faes Sioe Fawr Llanelwedd

Dydd Mawrth, Gorffennaf 22ain am 1 yp

Stondin Merched y Wawr

Bydd y nofel ar werth mewn siopau llyfrau ledled Cymru (£9.99), ar Gwales.com ac ar wefan www.carreg.gwalch.cymru o 10 Gorffennaf, 2025.

Broliant cefn y clawr:

Mae bywyd Cath yn cael ei droi ben i waered pan mae ei gŵr yn ei gadel am ddynes arall. Ei blaenoriaeth yw cadw cartref sefydlog i’w phlant a chadw deupen llinyn ynghyd, ond tydi bywyd sengl ddim yn syml, o bell ffordd ...

Magwyd Myfanwy Alexander yng Nghefn Coch yn Sir Drefaldwyn, ac ar ôl byw ym mhob cornel o Brydain dychwelodd i fagu chwech o lodesi mewn tŷ to gwellt ger Llanfair Caereinion. Fel sgwennwr a darlledwr mae wedi cyfrannu i sawl rhaglen radio a theledu yn gynnwys y Round Britain Quiz ar Radio 4. Enillodd Wobr Sony am The Ll Files. Mae hi wedi cyhoeddi pump o nofelau ditectif poblogaidd yn dilyn helyntion yr Arolygydd Daf Dafis, ac mae un arall i ddod yn fuan.

Nodiadau i Olygyddion

• Mae Myfanwy Alexander yn awdur pump o lyfrau ditectif, dau ohonynt wedi’u cyfieithu i’r Saesneg: A Oes Heddwas (llofruddiaeth yn yr Eisteddfod Genedlaethol), Pwnc Llosg (llofruddiaeth Aelod o Senedd Cymru), Y Plygain Olaf (llofruddiaeth yng nghyfarfod Plygain), Mynd fel Bom (ffrwydrad ar reilffordd fach ym Maldwyn) a Coblyn o Sioe (llofruddiaeth yn y Sioe Fawr).
• Bydd y nofel yn cael ei lansio yn y Sioe Fawr yn Llanelwedd – manylion i ddilyn.

Am fwy o fanylion, i gyfweld â’r awdur neu am gopi adolygu, cysylltwch â

Gwasg Carreg Gwalch:

llanrwst@carreg-gwalch.cymru

Cyfrol Newydd yn Cofnodi Dewrder y Gwrthryfelwyr Ifanc a Sefydlodd Blaid Cymru

Eleni mae Plaid Cymru yn dathlu ei chanmlwyddiant ac i nodi'r achlysur cyhoeddir llyfr newydd gan wasg Y Lolfa sy’n cyflwyno cefndir ei ffurfio yn ôl yn 1925.

Mae Dros Gymru’n Gwlad gan Arwel Vittle a Gwen Angharad Gruffudd yn cofnodi hanes yr unigolion a’r grwpiau fu’n allweddol wrth sefydlu’r hyn a alwyd ar y pryd yn Blaid Genedlaethol Cymru. Datgelir ffeithiau newydd a dogfennau dadlennol na chyhoeddwyd erioed o’r blaen.

Pobl ifanc ffurfiodd Blaid Cymru. Pobl yn eu hugeiniau a’u tridegau cynnar yn llawn egni ac ysbryd gwrthryfelgar. Pobl fel H.R. Jones, Mai Roberts, Ambrose Bebb, Ifan Alwyn Owen, Lewis Valentine a Saunders Lewis.

Meddai un o’r awduron, Arwel Vittle: “Gwrthryfel oedd prif symbyliad y bobl ifanc hyn. Gwrthryfel yn erbyn Prydeindod a gwrthryfel yn erbyn yr hen ffordd o wneud pethau yng Nghymru.”

Gosodir sefydlu’r Blaid yng nghyd-destun cyffro’r 1920au – moderniaeth yn y celfyddydau a newid gwleidyddol mawr, o Ryfel Annibyniaeth Iwerddon i dwf sosialaeth a’r asgell dde eithafol yn Ewrop ac ym Mhrydain.

Amlinellir dylanwad mawr brwydr rhyddid Iwerddon, methiant y pleidiau Prydeinig i warchod Cymru, a chysgod hir y Rhyfel Mawr ar y genhedlaeth yma.

Mae'r gyfrol hefyd yn cynnwys delweddau a ffotograffau na welwyd o'r blaen a nifer o'r rheini wedi’u lliwio. Mae’n hawdd meddwl wrth edrych ar hen luniau du a gwyn mai pobl wedi’u rhewi ym mhell yn ôl mewn amser, heb unrhyw gysylltiad gyda’n hoes ni, oedd yr arloeswyr, ond yn Dros Gymru'n Gwlad cyflwynir darlun byw a newydd ohonynt.

Adroddir am rôl allweddol bwysig merched fel Mai Roberts, Mallt Williams ac Elisabeth Williams yn y dyddiau cynnar; ystyrir pa mor agos y daeth sylfaenydd yr Urdd, Ifan ab Owen Edwards, at fod yn un o sefydlwyr Plaid Cymru; a gwelwn ran allweddol Saunders Lewis yn rhoi trefn, disgyblaeth a

gweledigaeth i genedlaetholwyr cecrus y 1920au.

Cyflwynir yr hanes mewn arddull sy’n symud yn gyflym, gan ddweud stori'r bobl allweddol a chyfleu brwdfrydedd, egni a chyffro dyddiau cynnar Plaid Genedlaethol Cymru.

Bydd nifer o ddigwyddiadau i lansio’r llyfr:

• Clwb Bowlio Caerfyrddin – nos Wener, 4 Gorffennaf, 7.00yp. Sgwrs rhwng Arwel Vittle a Gwen Angharad Gruffudd yn trafod sefydlu Plaid Cymru, Guto Prys ap Gwynfor yn llywyddu.  Trefnir gan Blaid Cymru etholaeth Caerfyrddin.
• Gŵyl Arall Caernarfon – dydd Sul, 13 Gorffennaf, 2.30yp. Sgwrs rhwng Arwel Vittle a Gwen Angharad Gruffudd yn trafod eu cyfrol newydd ar sefydlu Plaid Cymru ganrif union yn ôl.
• Lansiad Swyddogol yn Y Pierhead, Bae Caerdydd – nos Iau, 17 Gorffennaf, 6.30–9yp. Arwel Vittle a Gwen Gruffudd yn trafod eu llyfr newydd gyda Karl Davies mewn achlysur a noddwyd gan Mabon ap Gwynfor AS ac a drefnwyd gan Gymdeithas Hanes Plaid Cymru.
• Eisteddfod Genedlaethol Cymru Wrecsam – dydd Sadwrn, Awst 2, 11.30yb, Cymdeithasau 2, ‘Merched Sefydlu Plaid Cymru’. Sgwrs gan yr Archif Wleidyddol Gymreig / Llyfrgell Genedlaethol Cymru gyda Gwen Gruffudd ac Arwel Vittle, awduron Dros Gymru'n Gwlad. Cadeirydd: Dylan Iorwerth.
• Eisteddfod Genedlaethol Cymru Wrecsam - dydd Mercher, Awst 6, 2.00yp, stondin Plaid Cymru. Gwen Gruffudd ac Arwel Vittle yn trafod eu cyfrol ar sefydlu'r Blaid – Dros Gymru'n Gwlad.

Yr Awduron

Arwel Vittle

Mae Arwel Vittle yn awdur amryw o nofelau a llyfrau ar hanes diweddar Cymru, gan gynnwys Valentine: Cofiant i Lewis Valentine, Cythral o Dân am losgi’r Ysgol Fomio a Dim Croeso 69: Gwrthsefyll yr Arwisgo.

Gwen Angharad Gruffudd

Golygydd yn y Ganolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd yw Dr Gwen Angharad Gruffudd. Ymhlith ei phrif ddiddordebau ymchwil y mae hanes cynnar Plaid Cymru a diwylliant llenyddol poblogaidd ardal y llechi.

Mae Dros Gymru’n Gwlad  gan Arwel Vittle a Gwen Angharad Gruffudd ar gael nawr (£14.99, Y Lolfa).

Nodiadau

I’W RYDDHAU AR UNWAITH

Awdur o Ddenmarc yn Gymraeg am y Tro Cyntaf

Richard Crowe yn dal y gyfrol

ABERYSTWYTH – 23 Mehefin 2025. Lansiwyd cyfieithiad Cymraeg o straeon byrion gan yr awdur arobryn o Ddenmarc Helle Helle, sef Ceir ac Anifeiliaid, mewn digwyddiad llwyddiannus gyda chymorth Cyfnewidfa Lên Cymru yn adeilad Pantyfedwen, Aberystwyth, nos Wener 21 Mehefin 2025. Richard Crowe, sydd bellach yn byw ym Mhenrhiwnewydd, Ceredigion, yw’r cyfieithydd.  Bu Siân Howys yn cyfweld ag ef ar y noson.

“Mae ein dyled yn fawr i Richard Crowe am ddarganfod y trysor bach yma gan lenor o Ddenmarc a’i drosi i’r Gymraeg,” meddai  Gwerfyl Pierce Jones. “Straeon byr, cynnil, crefftus am bethau bob dydd sydd yma ond mae haenau o ystyr o dan yr wyneb a bydd darllenwyr craff yn mwynhau cnoi cil ar ystyr a phwrpas y digwyddiadau ymddangosiadol ddibwys. Ond gellir mwynhau’r straeon ar unrhyw lefel a’u darllen fel straeon Cymraeg gwreiddiol mewn iaith naturiol braf. Dyna gamp cyfieithydd gwirioneddol fedrus.”

Mae Helle Helle yn un o brif lenorion cyfoes Denmarc ac mae wedi ennill nifer o wobrau am ei gwaith.  Mae ei llyfrau wedi cael eu cyfieithu i dros 20 ugain o ieithoedd, a gyda’r cyfreithiad hwn mae’r Gymraeg yn ymuno â’r ieithoedd hynny.  Mae darllenwyr Cymraeg yn cael cyfle nad yw ar gael i’r di-Gymraeg, gan nad yw’r gyfrol wedi cael ei chyfieithu i un iaith arall, gan gynnwys y Saesneg, heblaw’r Norwyeg.  Mae’r gyfrol yn rhan o fenter gyffrous Llyfrau Melin Bapur i  gyflwyno llenyddiaeth y byd drwy’r Gymraeg.

Bu Richard Crowe yn gweithio fel cyfieithydd cyfreithiol i Lywodraeth Cymru ond mae bellach wedi ymddeol. Ar wahân i gyfieithu ychydig o gerddi a stori fer o’r Hebraeg i’r Gymraeg, dyma’r tro cyntaf iddo gyhoeddi cyfieithiad o’r Ddaneg.

Mae Ceir ac Anifeiliaid ar gael o’ch siop lyfrau Cymraeg leol neu drwy wefan Llyfrau Melin Bapur. 

Ceir ac Anifeiliaid, Helle Helle, cyfieithwyd o’r Ddaneg gyda rhagymadrodd gan Richard Crowe, Melin Bapur, 2025. ISBN 978-1-917237-42-0. £8.99. Mae hefyd ar gael fel e-lyfr. ISBN-13: 978-1917237482.

Cyswllt:

Richard Crowe

Ebost: richardcrowe866@gmail.com

Ffôn: 07974114096

Llechan yn y Gwaed

Atgofion drwy Ganeuon – Gai Toms

Gwasg Carreg Gwalch, £8.99

Y llynedd, derbyniodd Gai Toms wobr nodedig gan gylchgrawn Y Selar am ei gyfraniad arbennig i gerddoriaeth Gymraeg.

Eleni – mae’n cyhoeddi llyfr o’r atgofion sy’n codi o’i ganeuon.

Mae’r gyfrol yn deyrnged i’r ysbryd arbennig sydd yng nghysgod y llechan yn Stiniog.

Chafodd Gai Toms erioed wersi canu na gwersi gitâr, ond mae’i gyfraniad i’r sin gerddoriaeth Gymraeg ers y 1990au yn syfrdanol. Fel canwr-gyfansoddwr, mae’i gerddoriaeth yn amrywio o roc a ska i arddulliau gwerin ac amgen, a’i eiriau yr un mor bwysig â’i alawon, yn llawn ystyr a myfyrdod, a’i ymrwymiad i themâu cynaliadwyedd, cymuned, a’n lle fel Cymry yn y byd.

Cawn ei hanes yma drwy ganeuon sy’n bwysig iddo: ei fagwraeth yn Nhanygrisiau, ei ddyddiau coleg, ei daith gerddorol gyda’r grwpiau Anweledig a Brython Shag, ac yn unigol dan yr enw Mim Twm Llai a’i enw ei hun. Aeth ambell gân a’i fryd wrth iddo dreulio cyfnodau’n cefnogi ac yn cyfrannu at lwyddiant bandiau eraill hefyd.

Wrth fyfyrio ar y profiadau sydd wedi llywio’i daith, mae’n rhannu’r teimladau a’r weledigaeth sy’n gefndir i rai o’i ganeuon mwyaf adnabyddus, ac os crafwch o dan wyneb y caneuon hynny cewch gipolwg ar ei fywyd.

Cynnwys : Y Caneuon sy’n arwain yr atgofion…

1. Dawns y Glaw

1. Graffiti Cymraeg
2. Gwallt Mor Ddu
3. Tafarn yn Nolrhedyn
4. Clwb y Tylluanod
5. Llenwi fy Llygid
6. Llys Ifor Haul
7. Y Pen-blwydd
8. Rhwng y Llygru a’r Glasu
9. Hwiangerdd Esperanza
10. Cân y Dewis
11. Teyrnged i’r Crys T
12. Gwalia
13. Palmant Aur y Migneint
14. Agorydd
15. Coliseum
     

Sesiynau Lansio – bydd gai yn sgwrsio ac yn canu rhai o’i ganeuon

Gŵyl Arall Caernarfon: am 1.30 yng ngardd Palas Print ar ddydd Sadwrn, 12 Gorff

Sesiwn Fawr Dolgellau: am 3 o'r gloch yn Nhŷ Siamas ar ddydd Sadwrn, 19 Gorff

Croeso i rifyn yr haf.
Mae’n ganmlwyddiant sefydlu’r Blaid Genedlaethol eleni, ac yn y rhifyn hwn cawn hanes rhai o’r merched fu’n allweddol wrth roi’r fenter newydd ar ei thraed. Enwau digon anghyfarwydd ydynt a dyw hynny ond yn tanlinellu pwysigrwydd gwaith Archif Menywod Cymru, sy’n destun erthygl arall yn y rhifyn hwn. Eu prosiect diweddaraf yw ein hatgoffa ni am rai o arwresau coll byd y campau. Gyda thîm merched Cymru yn cystadlu am y tro cyntaf ym mhencampwriaeth bêl-droed Ewrop eleni, priodol yw edrych yn ôl ar hanes y gêm yng Nghymru, a datgelu sut y bu gêm y merched yn yr anialwch am ddegawdau lawer.

Gyda sylw llawer yn troi tua’r gogledd-ddwyrain ym mis Awst, mae sawl erthygl sy’n ymdrin â’r ardal – yr arloesi a fu ym maes addysg Gymraeg yno, y pensaer a adawodd ei ôl rhwng Rhuthun a Phenarlâg – a gofynnwn pwy yn union gododd gastell Glyndŵr yn Sycharth.

Ac yn olaf, i annog y rheini ohonoch chi sydd yn ystyried prynu tanysgrifiad i Hanes Byw fel anrheg, mae’r wasg bellach wedi llunio cerdyn pwrpasol a deniadol fel bod modd i chi hysbysu’r person lwcus am eich bwriad, a’r danteithion sydd i ddod – felly, mwynhewch y darllen!

Ymlaen â Hi!

Awdur: Elen Williams

Gwasg Carreg Gwalch, £9.99, clawr meddal

“Llyfr sy’n dathlu yw hwn. Mae gan y menywod hyn wên ar eu hwynebau. Byddwn ninnau yn gwenu wrth ddarllen eu hanes!” - Laura McAllister

Roedd cyfleoedd a’r adnoddau i ferched a menywod Cymru ddatblygu eu sgiliau chwaraeon ar ei hôl hi am flynyddoedd. Ond mae pethau’n gwella. A dyna’r freuddwyd - ‘Ymlaen â Hi!’

Dyma gyfrol sy’n dathlu menywod Cymru ym myd y campau. Mae menywod Cymru wedi dangos cymeriad arbennig wrth frwydro i ddod i’r brig mewn sawl camp ar hyd y blynyddoedd; ac mae hi’n frwydr fawr.

Mae sylw i fenywod unigol sydd wedi brwydro’n llwyddiannus i serennu mewn gwahanol gampau yn y gyfrol hon; ac heb os mae’n cynnig ysbrydoliaeth i ferched ifanc Cymru

“Dyma gyfrol bwysig sy’n dangos gwir ystyr dyfal barhau,” meddai Elen Williams golygydd llyfrau plant y wasg “Cawn ddarllen am ferched cryfion, unigryw sydd wedi cicio’n erbyn y tresi ac wedi profi eu hunain drosodd a throsodd gan ddod i’r brig yn eu camp. Dyma gyfrol i ni yma yng Nghymru, yn ferched ac yn fechgyn, fod yn falch ohoni.”

Bydd Ymlaen â Hi ar werth Mai 21 ymlaen mewn siopau llyfrau ledled Cymru ac ar y we drwy wefan y wasg, www.carreg-gwalch.cymru

a gwefan y Cyngor Llyfrau, www.gwales.com

Nodyn i Olygyddion:

Addas ar gyfer oed Cam Cynnydd 3

Os am drefnu cyfweliad â’r awdur neu am fwy o wybodaeth, cysylltwch â Gwasg Carreg Gwalch drwy e-bost: cyhoeddi@carreg-gwalch.cymru

Colin yn y Bỳs Sdop

Aled Jones Williams

Gwasg Carreg Gwalch, £8.99

Aros yn y bỳs sdop ymhle y mae’n byw a wna Colin i ddisgwyl yn ddyddiol y rhestr o enwau oddi wrth Y Fiwrocratiaeth.

Wedi ei derbyn aiff ynglŷn â’i waith. O dipyn i beth fel y mae amser yn mynd heibio teimla Colin ei fod yn magu rhyw lun ar gydymdeimlad, a rhinweddau eraill dynol.

Straeon byrion iawn gan Aled:

Cyflawni triawd a wna Colin yn y Bỳs Sdop: triawd gychwynnodd hefo Tynnu ac wedyn
Raffl a Storïau Eraill (Rhestr Fer Llyfr y Flwyddyn, 2024).

Cyfresi o straeon byrion iawn pob un ohonynt.

Bydd Colin yn y Bỳs Sdop ar werth ar 1 Mai

mewn siopau llyfrau ledled Cymru,

 ar y we drwy wefan y wasg, www.carreg.gwalch.cymru

a gwefan y Cyngor Llyfrau, www.gwales.com

Os ydych am fwy o wybodaeth neu drefnu cyfweliad â’r awdur, cysylltwch â Gwasg Carreg Gwalch drwy e-bost:

llanrwst@carreg-gwalch.cymru

Hiraeth Neifion

nofel gan

Simon Chandler

Gwasg Carreg Gwalch, £8.99

‘Rhybudd cynnil am sut y gall meddyliau gulhau a ffasgiaeth ymddangos yn sydyn, a pheryglon hynny yn enwedig ar gyfer lleiafrifoedd hil a chrefydd – rhybudd a allai adleisio’r arwyddion sy’n dod i’r amlwg yn y Gorllewin heddiw.’   

Malachy Owain Edwards

‘Stori deimladwy, gignoeth iawn mewn mannau.’

Huw Meirion Edwards

Er bod ail nofel Simon Chandler wedi’i gosod rhwng y ddau Ryfel Byd, mae rhai o’i themâu yn gyfoes iawn: hiliaeth, erledigaeth, casineb a chariad.

Mae Hiraeth Neifion yn dilyn dyn ifanc o Flaenau Ffestiniog, Ifan Williams, wrth iddo ddianc o ddyfodol diflas a pheryglus yn Chwarel Llechwedd i fod yn bianydd jazz proffesiynol. Ar ôl iddo gyfarfod yr Almaenwr Willi Grünbaum, neu ‘Neifion’ fel mae’n cael ei alw, yn 1928 caiff ei dynnu i sin jazz gyffrous a blaengar Berlin fel aelod o fand aml-hil yr Asphalt Hustlers. Yn wahanol i’r Unol Daleithiau, mae modd i gerddorion Du a gwyn chwarae efo’i gilydd ar lwyfan yn Berlin, ond mae hyn yn dân ar groen y Natsïaid, sy’n gobeithio cipio grym yn yr Almaen. Wrth i Ifan ddatblygu’i grefft mae’r Natsïaid hefyd yn ennill tir, ac erbyn dechrau’r 1930au mae dyfodol aelodau’r band a’u cyfeillion – sy’n cynnwys Almaenwyr (gan gynnwys un o dras Iddewig), Americanwyr Du a gwyn, Rwsiad, Albanwr ac, wrth gwrs, Cymro – yn ansicr.

Mae dinas Berlin wedi bod yn ysbrydoliaeth i’r awdur ers blynyddoedd, ond drwy ddarllen llyfr y daeth y syniad iddo am blethu jazz i’w nofel. ‘Llyfr o’r enw Faust’s Metropolis: a History of Berlin gan Alexandra Richie daniodd fy nychymyg,’ medd Simon. ‘Roedd un frawddeg benodol ynddo am “smoky jazz clubs” Berlin yn y 1920au. Cefais fy ngwefreiddio gan y ddelwedd honno, oherwydd nad oeddwn i erioed wedi ystyried bod cysylltiad rhwng Berlin a jazz bryd hynny. Yn syth, roedd hi’n glir mai cerddor jazz fyddai’r hogyn o Fro Ffestiniog. Doeddwn i ddim yn gwybod llawer am jazz ar y pryd, felly dechreuais addysgu fy hun... a disgyn mewn cariad gyda’r gerddoriaeth!’    

Un o’r pethau wnaeth argraff gref arno wrth wneud ei waith ymchwil oedd y ffilm ddogfen Ken Burns’ Jazz. ‘Dysgais ddau beth sylfaenol drwy wylio’r ffilm ddogfen hon,’ medd, ‘yn gyntaf, roedd hiliaeth yn rhan annatod o hanes jazz, ac yn ail, cerddorion Du oedd wedi’i greu, yn y bôn, er iddyn nhw fenthyg ambell elfen ‘wen’ megis cerddoriaeth glasurol Ewropeaidd a’u taflu i’r tawddlestr. Fyddai nofel hanesyddol am jazz heb gymeriadau Du na hiliaeth ddim yn bosib – dyna pam fod Willi Grünbaum yn y nofel wedi dod â cherddorion Du a gwyn o’r Unol Daleithiau i Berlin er mwyn iddyn nhw allu chwarae efo’i gilydd.’

‘Mae tebygrwydd trawiadol rhwng y Natsïaid yn y 1930au cynnar a Rwsia o dan Putin yn 2025, ac mae Putin yn mygu creadigrwydd, hunanfynegiant a rhyddid diwylliannol i’r un graddau â Hitler, er gyda dulliau gwahanol. Ond, hyd yn oed pe na bai Rwsia’n achosi Trydydd Rhyfel Byd, mae esgyniad awdurdodyddiaeth a cheidwadaeth i’w weld ym mhobman heddiw: hyd yn oed yn yr Unol Daleithiau o dan Trump yn ei ail dymor yn Arlywydd ac, yn wir, ym Mhrydain hefyd gydag esgyniad plaid Reform ac ymateb y brid cyfredol o Dorïaid asgell dde sy’n mynd gyda’r llif ymhellach i’r dde. Gyda dyfodiad cynrychiolaeth gyfrannol yn 2026, a fyddai’r Senedd yng Nghaerdydd yn goroesi hyd yn oed un tymor o dan glymblaid rhwng Reform a’r Torïaid yng Nghymru? Pwy a ŵyr. Mae’r hyn a ddigwyddodd i Berlin yn sgil y Drydedd Reich yn dangos y perygl mawr sy’n ein hwynebu ni heddiw.’

Er mai nofel ffuglennol yw hon, mae rhai cymeriadau, megis y Natsïaid Hitler a Goebbels, a’r cerddor jazz enwog, Louis Armstrong, yn bobol go iawn. Drwy blethu hanes a ffuglen fel hyn, mae Simon wedi bachu ar y cyfle i gynnwys rhai o’i deulu ei hun yn y stori: mae landlord y prif gymeriad, Ifan Williams, yn Llundain yn daid iddo! Eglura Simon, ‘A finnau'n gwybod y byddai'n rhaid i Ifan ddod o hyd i lety yn ystod ei gyfnod yn Llundain pan oedd yn hogi'i grefft yn bianydd jazz, roedd hi'n ddewis amlwg iddo aros yn y tŷ lle y cafodd fy nhad ei fagu, sef 20 Kirkstall Avenue, Tottenham. Oddi yno gallai seiclo i’r Kit-Kat Club ( y clwb go iawn lle bu’n gweithio am sbel) a Soho (lleoliad y clwb jazz ffuglennol Chicago Red). Gyda llaw, mae Ifan hefyd yn sôn yn y nofel am 43 a Bag o' Nails, oedd yn glybiau jazz go iawn yn Llundain bryd hynny. Cyrhaeddodd Ifan 20 Kirkstall Avenue ychydig cyn pen-blwydd fy nhad, Jack (a'i efell, Dennis), yn 5 oed ym mis Rhagfyr 1926.  Enw llawn fy nhad oedd Lewis Jack Chandler, sy'n esbonio fy enw yng ngorsedd, Seimon ap Lewis!’ 

Mae’r awdur wedi curadu trac sain arbennig i gyd-fynd â’r nofel ar blatfform Spotify:

https://open.spotify.com/playlist/2otreJlf3qaKNZk0z5d77U?si=u10i9ysbQRm_2yPxgeDZLg&pi=LHjrPbCIRcK8F&nd=1&dlsi=34a19c1004654023 (Trac Sain Hiraeth Neifion - playlist by Simon Chandler | Spotify) . Mae’n cynnwys caneuon sy’n berthnasol i fywyd a magwraeth Ifan, y prif gymeriad, ym Mlaenau Ffestiniog, yn ogystal â chaneuon jazz y 1920au sy’n ymddangos yn y nofel.

Mae Hiraeth Neifion yn cael ei lansio yn Siop Lyfrau’r Hen Bost, Blaenau Ffestiniog,

nos Fawrth, 24 Mehefin am 7.00yh.

Mae croeso i bawb, a mynediad am ddim.

Bydd copïau o’r nofel yn cael eu gwerthu ar y noson.

Mae Hiraeth Neifion ar gael yn awr ym mhob siop lyfrau Cymraeg,

drwy www.carreg-gwalch.cymru a www.gwales.com.

Am fwy o fanylion, i gyfweld â’r awdur neu am gopi adolygu, cysylltwch â

Gwasg Carreg Gwalch:

llanrwst@carreg-gwalch.cymru

Broliant cefn y clawr:

Roedd gan Willi Grünbaum freuddwyd: creu band jazz gyda cherddorion disglair, arloesol. Teithiodd o’r Unol Daleithiau i Berlin i’w gwireddu, ac erbyn 1929 mae’r Asphalt Hustlers yn chwarae eu math unigryw o jazz poeth yng nghlybiau’r ddinas. Ond erbyn 1933 mae Berlin dan reolaeth y Natsïaid, a’r band – sy’n gyfuniad o gerddorion Du a gwyn, Americanaidd ac Ewropeaidd – yn dân ar groen un o swyddogion ifanc yr SS.

Pianydd yr Asphalt Hustlers yw Ifan Williams o Flaenau Ffestiniog, sydd wedi syrthio mewn cariad â chantores y band yn ogystal â’r gerddoriaeth gyffrous. A fydd cysgod hir yr Ail Ryfel Byd yn llwyddo i chwalu eu dyfodol disglair?
 

Nofel hanesyddol am Gymro oddi cartref; am gariad, cenfigen, jazz, brad a brwydr dragwyddol y celfyddydau i oroesi.

Mae Simon Chandler yn hanu o Lundain, ond syrthiodd mewn cariad â Chymru, y Gymraeg a’r gynghanedd. Bellach, mae’n golofnydd yng nghylchgrawn Barddas ac mae ganddo englynion mewn dwy flodeugerdd ddwyieithog. Mae’n gyfreithiwr yn ei waith bob dydd, ac yn rhedeg Grŵp Sgwrs a Pheint Manceinion yn ei ddinas fabwysiedig. Cafodd ei nofel gyntaf, Llygad Dieithryn, ei chyhoeddi yn 2023. Hon yw ei ail nofel.

Nodiadau i’r Golygydd

• Mae siwrnai Simon i’r Gymraeg yn un ddifyr. ‘Ro’n i’n ymwybodol o’r Gymraeg ers dyddiau’r ysgol gynradd,’ eglura, ‘gan fod gen i ffrind o Gymro yno oedd yn arfer ceisio fy nysgu sut i ynganu’r gair “Cymru”. Flynyddoedd lawer yn ddiweddarach, yn 2001, y ces i fy machu go iawn, yn ystod ymweliad â cheudyllau llechi Llechwedd. Clywais recordiad sain yno am fywydau’r chwarelwyr ganrif ynghynt, a chefais fy swyno gan lais yr adroddwr a’r hanesion. Yn anffodus, peidiais â rhoi cynnig ar Gymraeg ar y pryd oherwydd sylw un person i’r perwyl na fyddai modd i mi ddysgu’r iaith yn oedolyn. Fodd bynnag, am amryw resymau gan gynnwys Brexit a’r ffaith fod fy hunaniaeth fel Ewropead wedi’i thynnu oddi wrtha i, yn 2016 y dechreuais ddysgu’r iaith o’r diwedd. Erbyn hynny ro’n i’n ystyried fy hun yn Gymro gan gefnogi Cymru yn hytrach na Lloegr yn yr Ewros. Cefais afael ar lu o ddeunyddiau dysgu, a chyda help tiwtor a sawl cyfaill, dechreuodd fy siwrnai i fod yn rhugl.’
• Y Gymraeg yw trydedd iaith Simon – mae hefyd wedi dysgu Almaeneg yn rhugl, ac yn medru cyfathrebu yn Ffrangeg a Phortiwgaleg yn ysgrifenedig.
• Nid hwn yw’r tro cyntaf i’r awdur blethu’r ddau leoliad: Mae ei nofel gyntaf, Llygad Dieithryn (2023) hefyd wedi’i gosod yn Mlaenau Ffestiniog a Berlin.
• Cafodd Llygad Dieithryn, nofel gyntaf Simon, ei chyhoeddi mewn print, ar ffurf e-lyfr ac fel llyfr llafar, wedi’i ddarllen gan yr Archdderwydd cyfredol, Mererid Hopwood.
• Mae Simon, yn rhinwedd ei waith bob dydd fel cyfreithiwr, wedi gweithio gyda Chymdeithas yr Iaith ar Diogelwn: cynllun cyfreithiol i warchod yr enwau Cymraeg ar dai a thir.
• Mae’n gyfansoddwr hefyd, ac wedi cyd-weithio â’r bardd Aled Lewis Evans ar albwm o ganeuon Cymraeg, yn ogystal â chystadlu yng nghystadleuaeth Cân i Gymru.
• Daeth ei ddiddordeb yn y gynghanedd wrth wrando ar Eurig Salisbury yn trafod Podlediad Clera ar Radio Cymru. Dechreuodd wrando ar y podlediad a chael ei gyfareddu. Dan anogaeth Aneirin Karadog (a chyda chyfrol Myrddin ap Dafydd, Clywed y Gynghanedd) dechreuodd ddysgu cynganeddu. Mae ganddo golofn yn Barddas. Mae hefyd yn aelod o’r Orsedd.

Ar 5ed Mehefin 2025, bydd Honno Gwasg Menywod Cymru yn cyhoeddi y diweddaraf yn y gyfres Clasuron Honno, sef y nofel Ffynnonloyw gan Moelona, wedi ei golygu gan Yr Athro Katie Gramich sydd hefyd wedi ysgrifennu’r Rhagymadrodd. Dyma'r tro cyntaf i'r clasur hwn (gwaith mwyaf aeddfed Moelona heb amheuaeth) gael ei gyhoeddi ers iddo ymddangos gyntaf ym 1939. Ffugenw Elizabeth Mary Jones o Rydlewis, Ceredigion oedd Moelona. Nofel tair rhan yw hon am deulu tlawd a fagwyd ar fferm Ffynnonloyw yn ne Ceredigion ac mae'n rhychwantu'r cyfnod o'r 1880au hyd ganol y 1920au. Dilynwn hynt a helynt y teulu wrth wynebu amryw o heriau, e.e. trafferthion y tad wrth geisio talu am addysg (Seisnig) i'w blant, genedigaeth plentyn anghyfreithlon i un o'r merched, agweddau negyddol tuag at y Gymraeg ac at hawliau menywod. Trwy gyfrwng portreadau o lawenydd a galar, malais a chenfigen, a llawer o ddigwyddiadau cythryblus, rydym yn dod i adnabod cymeriadau lliwgar, drwg a da, sy'n gwneud yn stori mor ddifyr i'w darllen. Mae'r arddull hefyd yn ddifyr, gyda'r defnydd o dafodiaith de Ceredigion a'r newid côd rhwng y Gymraeg a'r Saesneg gan rai o'r cymeriadau yn adlewyrchu realiti ieithyddol y cyfnod.

Datganiad i’r Wasg

Diolch Dewi!

Ffrindiau’n Cofio

Golygydd: Myrddin ap Dafydd       Gwasg Carreg Gwalch, £11.99

Ni fu erioed yr un gyfrol goffa debyg iddi. Ond dyna ni, dim ond un Dewi Pws oedd yna.

          Mae dros hanner cant o ffrindiau wedi sgwennu

ysgrifau a cherddi i’w cyfrannu i’r gyfrol. Mae’r cyfan yn cofnodi cerrig milltir daearyddol ei fywyd – Treboeth a gwersylloedd yr Urdd, stiwdios Caerdydd a thafarnau

Glannau Menai, meysydd golff a Thre-saith a lleoliadau braf yn Llŷn. Drwy’r cyfan – yn arbennig yn yr adran o doriadau o bapurau bro – cawn y teimlad cynnes fod Dewi yn perthyn i Gymru gyfan.

          Mae’r sgwenwyr wedi creu darluniau cofiadwy a

phersonol ohono mewn cyflwyniadau hynod o amrywiol. Ar ben hynny mae yma gasgliad difyr ac amlochrog o luniau o’r gwahanol gyfnodau. ‘Go brin bod neb wedi gadael y fath drysorfa o atgofion amrywiol ar ei ôl’, fel y dywed Dafydd Iwan.

Broliant y gyfrol:

Ffrindiau’n cofio

Gydag atgofion a llu o luniau ...

• dyddiau cynnar, gwersylloedd yr Urdd, y New Ely, Y Tebot Piws, Cwmni Theatr
   
• perfformiadau llwyfan a theledu, Edward H, Mynediad am Ddim
   
• Aberystwyth, Tre-saith, Golff, Y banjo, Radwm
   
• Glannau Menai, Nefyn a’r Parti Mawr yn Llyˆn
   
• Drwy’r bröydd
   
• Y Dyn Creu
   

Bydd Diolch Dewi! – Ffrindiau’n Cofio ar werth ar 1 Mai

mewn siopau llyfrau ledled Cymru,

 ar y we drwy wefan y wasg, www.carreg.gwalch.cymru

a gwefan y Cyngor Llyfrau, www.gwales.com

Os ydych am fwy o wybodaeth neu drefnu cyfweliad â’r awdur, cysylltwch â Gwasg Carreg Gwalch drwy e-bost:

llanrwst@carreg-gwalch.cymru

NOFEL GYNTAF NEIL ROSSER: DYCHAN DEIFIOL O’R BYD ADDYSG

Yr wythnos hon mi gyhoeddir nofel gyntaf Neil Rosser, sy’n adnabyddus fel canwr ar y sîn Gymraeg ers dros dri deg o flynyddoedd. Bu Neil hefyd yn athro, ac ers gorffen dysgu mae wedi ysgrifennu nofel ddeifiol yn gwatwar y byd addysg ac yn arbennig y system arolygu ysgolion, neu Gorestyn fel y’i gelwir yn y nofel.

Cyfeiria’r teitl at ‘wythnos ryfedd’ yr arolygydd Gwilym Puw, pan daw i sylweddoli fod ei holl yrfa wedi bod yn wastraff amser, ac mae’n cael ryw fath o brecdown gan ddechrau edrych ar y byd mewn ffordd wahanol. Wrth i'r wythnos fynd heibio mae'r holl gyfundrefn y mae’n rhan ohoni yn ei ddadrithio.

Ond yn ogystal â bod yn ddychanol am y system arolygu, mae’r nofel hefyd yn ryw fath o deyrnged i’r athrawon y mae’n cyflwyno’r nofel iddynt. Ceir portreadau cynnes o athrawon sy’n cyflawni llawer er gwaetha’r gyfundrefn sydd ohoni sy’n gallu lladd enaid, dychymyg a brwdfrydedd. Meddai Neil “Mae llawer o’r digwyddiadau a rhai o’r cymeriadau wedi eu seilio ar fy mhrofiadau fel athro... swydd digon anodd dyddie ma. Byddwch yn neisach i'r athrawon, neu fydd neb ar ôl i wneud y swydd!"

Mae’r nofel hefyd yn cynnwys atgofion o gyfnod y Mods a bandiau’r cyfnod fel y Jam wrth i Gwilym Puw lygadu Lambreta newydd yn ystod ei ‘wythnos ryfedd’.

Yn ogystal a rhoi darlun o fywyd ysgol, mae’r nofel Wythnos Ryfedd Gwilym Puw yn llawn sylwadaeth am y byd cyfoes, yn cynnwys effaith technoleg, ffonau symudol a phwyllgorau ym myd y dosbarth canol.

Bydd Wythnos Ryfedd Gwilym Puw yn cael ei lansio yn Cegin Stacey, Abergwili ar y 3ydd o Ebrill am 7.00.

Nodiadau

Yr awdur

Ganwyd Neil Rosser yn Nhreforus, ac fe’i magwyd yn Llwynbrwydrau, Llansamlet. Mae wedi ymddeol o fod yn athro ysgol ers tair blynedd. Mae’n gerddor ac yn ganwr adnabyddus, ac mae bellach yn gitarydd i’r band Pwdin Reis. Yn ei amser hamdden, mae’n joio gwaith pren, garddio a chefnogi’r Swans. Cyhoeddodd y gyfrol Ochr Treforys o’r Dref yn 2021.

Datganiad i’r Wasg

Un o blant y Windrush

Nofel

Benjamin Zephaniah (add. Rhys Iorwerth)

Gwasg Carreg Gwalch, £8.99

“Dywedodd Nain fod llewod bob amser yn rhuo. Bob amser,” atebais. “Dylem ninnau fod fel llewod. Ddylem ni byth ofni cael ein clywed.”

Caiff Leonard sioc pan fydd yn cyrraedd gyda’i fam ym mhorthladd Southampton. Mae’i dad yn ddieithryn iddo; mae’n oer a dyw hyd yn oed bwyd Jamaicaidd ddim yn blasu’r un fath ag y gwnâi adref yn Maroon Town.

Ond mae’i rieni wedi dod ag ef yma i geisio bywyd gwell. Felly mae Leonard yn gwneud ei orau i beidio â chwyno, i wneud ffrindiau newydd, i wneud yn dda yn yr ysgol – hyd yn oed pan fydd pobl yn ei frifo gyda’u geiriau a’u dyrnau.

Sut gall bachgen mor bell oddi cartref ddysgu mwynhau ei fywyd newydd pan fo cymaint o bethau yn yn cyfrif yn ei erbyn?

“Stori amhrisiadwy i ddarllenwyr ifanc sydd am ddysgu am brofiadau cenhedlaeth Windrush.” – Alex Wheatle

Bydd Stryd Nici a Ffion Wyn ar werth ar 1 Mawrth mewn siopau llyfrau ledled Cymru,

 ar y we drwy wefan y wasg, www.carreg.gwalch.cymru

a gwefan y Cyngor Llyfrau, www.gwales.com

GWYBODAETH AM YR ADDASYDD:

Mae Rhys Iorwerth yn brifardd a llenor sy’n byw a gweithio yng Nghaernarfon, ei dref enedigol. Enillodd Gadair (2011) a Choron (2023) yr Eisteddfod Genedlaethol a bu’n Fardd y Mis ar Radio Cymru dair gwaith. i waith ef oedd addasu’r gyfrol Cynefin, Cymru a’r Byd (2024).

PROSIECT RHYNGOM:

Mae Gwasg Carreg Gwalch a gweisg eraill yng Nghymru yn cydweithio ar Brosiect Rhyngom sy’n cael ei ariannu gan Lywodraeth Cymru drwy’r Cyngor Llyfrau. Nod y prosiect yw hybu amrywiaeth mewn llyfrau darllen er pleser i blant a phobl ifanc rhwng 3 ac 16 oed. Mae llyfrau’r gyfres hon yn dathlu diwylliant, pobl a hanes Cymru gyfan, gan gefnogi iechyd a lles plant a phobl ifanc a datblygu eu sgiliau empathi a llythrennedd, a thrwy hynny gefnogi pedwar diben y Cwricwlwm i Gymru. Bydd pob ysgol gynradd ac ysgolo uwchradd wladol yn derbyn copi am ddim o’r llyfr hwn. Mae Cyngor Llyfrau Cymru ar hyn o bryd yn trefnu i baratoi a chyhoeddi adnoddau addysg i gyd-fynd â llyfrau Prosiect Rhyngom.

Os ydych am fwy o wybodaeth neu drefnu cyfweliad â’r awdur, cysylltwch â Gwasg Carreg Gwalch drwy e-bost:

llanrwst@carreg-gwalch.cymru

Datganiad i’r Wasg

Richard Jones Berwyn

Hanes Bywyd Rhyfeddol un o Arloeswyr y Wladfa

Llyfr Hanes Byw 3

Graham Wynne Edwards

Gwasg Carreg Gwalch, £8.99

Un o’r gŵyr galluocaf a fu yn y Wladfa nad yw’n cael y sylw mae’n ei haeddu.

Y datganiad hwn gan R. Bryn Williams yw un o’r rhesymau i’r awdur fynd ati i ysgrifennu’r gyfrol hon. Hynny a’r ffaith iddo sylweddoli’n ddiweddar bod Richard Jones Berwyn yn frodor o Ddyffryn Ceiriog fel yntau, heb iddo ddeall hynny nes i’r Athro Bill Jones, Prifysgol Caerdydd, draddodi darlith yn y Dyffryn am wrthych y gyfrol. Cofnodwyd enw Berwyn ar restr teithwyr y Mimosa fel un o Efrog Newydd - ond buan iawn y daethpwyd i ddeall mai wedi ymfudo yno o Ddyffryn Ceiriog yr oedd. Cynyddodd diddordeb Graham Edwards yn hanes Berwyn, a theimla nad oes digon o bobl yn gwybod hanes y gŵr rhyfeddol hwn. Bu ar ddau ymweliad â’r Wladfa a chyfarfod â disgynyddion niferus Berwyn, a gyda sêl eu bendith, aeth ati i ymchwilio’n drylwyr i’w hanes gyda chymorth cyfeillion o’r Wladfa, ac yma yng Nghymru.

Canlyniad yr holl waith ymchwil yw’r gyfrol ddifyr hon, sy’n mynd drwy wahanol gyfnodau ym mywyd Berwyn, gan fanylu ar ei holl weithgarwch cyhoeddus a’i fywyd teuluol mewn modd darllenadwy iawn. Cawn wybod am gyfraniad allweddol Berwyn i fywyd y Cymry cyntaf a laniodd yn Mhorth Madryn, gan roi golwg ar yr holl swyddi a fu ganddo, ac am y gwasanaeth gwirfoddol a roddodd i sicrhau ffyniant y Gwladfawyr. Ni fyddem yn gwybod hanner gymaint am y daith ar y Mimosa, yr ansicrwydd wrth lanio ym Mhorth Madryn, na’r caledi wrth geisio ennill eu tir a chychwyn ffermio heb gofnodion manwl Berwyn.

Hoffodd Graham Edwards y ffaith nad anghofiodd Berwyn am fro ei febyd chwaith, a cheir enghreifftiau yn y gyfrol o’i lythyrau cyson i’w deulu ac i’r wasg yng Nghymru yn adrodd hanes yr ymfudwyr, ac yn annog y Cymry oedd ar ôl i ysgrifennu atynt hwythau yn y Wladfa gyda newyddion o’r hen wlad er mwyn lleddfu eu hiraeth. Trywydd diddorol arall yn y gyfrol yw cysylltiad Berwyn â Neuadd Goffa Ceiriog a’i gyfraniad tuag ati.

Cyfunir yr hanes manwl am y gŵr amryddawn, bonheddig a chymwynasgar hwn gyda ffotograffau o gymeriadau ac o ddogfennau gwreiddiol sy’n cyfoethogi’r darlun ohono. Y gobaith yw y bydd y darllenwyr yn dysgu am un o’r ffigyrau a gyfrannodd fwyaf tuag at oroesiad y criw cyntaf o Gymry i gyrraedd i’r Wladfa ar y Mimosa ym 1865, sydd wedi bod yn weddol anhysbys hyd yma, ac yn gwerthfawrogi ei gyfraniad amhrisiadwy i ffyniant bywyd Cymreig y Wladfa fel ag y mae heddiw.

Bydd Richard Jones Berwyn ar werth mewn siopau llyfrau ledled Cymru, ar Fawrth 1af.

 ar y we drwy wefan y wasg, www.carreg.gwalch.cymru

a gwefan y Cyngor Llyfrau, www.gwales.com

Broliant ar Gefn y Clawr

 O’r adeg y glaniodd y fintai gyntaf o Gymry ym Mhorth Madryn ym 1865, gweithredodd Richard Jones Berwyn fel un o brif arweinwyr y Wladfa ym Mhatagonia. Bu’n gofnodwr arbennig; aeth ymlaen i fod yn grwner, harbwr feistr, rheolwr yr orsaf dywydd ac yn bostfeistr am dros dri deg o flynyddoedd. Bu hefyd yn athro ac yn gyhoeddwr llyfrau, ac agorodd felin a siop lyfrau ac offer ysgrifennu, y gyntaf o’i math yn y Wladfa. Yn wir, gweithiodd yn ddiflino i sicrhau ffyniant yr ymfudwyr cyntaf. Eto, ychydig o sylw a gafodd yn y croniclau hanes.

‘Diolch am gofio un o gymwynaswyr mawr y Wladfa.’

ROBIN GWYNDAF

Dechreuodd Graham Wynne Edwards, yr awdur, ymddiddori yn hanes Berwyn o ddifri pan sylweddolodd fod y dyn a anwyd yng Nglyndyfrdwy wedi'i fagu yn Nyffryn Ceiriog, fel yntau. Teimlodd nad oedd digon o sylw wedi ei roi iddo yn ardal ei febyd, beth bynnag am drwy weddill Cymru a’r Wladfa.

Os ydych am fwy o wybodaeth neu drefnu cyfweliad â’r awdur, cysylltwch â Gwasg Carreg Gwalch drwy e-bost:

llanrwst@carreg-gwalch.cymru

Datganiad i’r Wasg

Diwedd y Gân

gan Rebecca Roberts

(nofel i oedran 16+)

Gwasg Carreg Gwalch, £8.99

Dilyniant i Curiad Gwag (2022)

Chwip o ddilyniant i Curiad Gwag gan rock chick y sin lenyddol!

Elin Llwyd Morgan

Mae’r cymeriadau ’ma yn sownd yn fy mhen i!

Caryl Morris Jones

Yn dilyn llwyddiant Curiad Gwag, nofel yn dilyn hynt a helynt aelodau band roc o’r enw Konquest, mae’r awdures o Brestatyn, Rebecca Roberts, yn cyhoeddi dilyniant i gau pen y mwdwl ar anturiaethau’r band.

Prif gymeriad y nofel yw Sophie, sy’n hanu o Sir y Fflint: rheolwr taith y band ac, ers diwedd Curiad Gwag, eu prif leisydd. Ers diwedd y nofel gyntaf mae’r band wedi bod yn gweithio’n galed yn perfformio a datblygu eu cerddoriaeth, ond tydi’r llwyddiant roedden nhw’n gobeithio amdano ddim wedi digwydd. Yn dilyn sylw negyddol gan gynrychiolydd o label recordio, mae Sophie yn penderfynu dilyn ei llwybr ei hun, a derbyn cynnig cyffrous sy’n mynd â hi ar antur hollol annisgwyl.

Doedd y penderfyniad i sgwennu dilyniant ddim yn un anodd, yn ôl Rebecca; ‘Dechreuais feddwl am stori Sophie a chriw Konquest cyn mynd ar gwrs sgriptio yn Llundain yn 2008, felly maen nhw wedi bod yn fy mhen i ers dros bymtheng mlynedd. Ar ôl cwblhau Curiad Gwag ro’n i’n teimlo bod angen i mi wybod be oedd y band am ei wneud nesaf, felly ro’n i’n falch iawn o gael comisiwn gan Wasg Carreg Gwalch i ysgrifennu’r dilyniant.  Doedd gen i ddim clem ble roedd y cymeriadau am fynd nesaf – roedd parhau â’r daith yn antur newydd sbon, ond roedd ambell edefyn yn weddill o’r llyfr cyntaf…’

Yn y nofel, nod Konquest ydi dominyddu’r byd roc, ond gan fod y nofel wedi’i gosod yn 2006 maen nhw’n dechrau eu gyrfa ar yr union adeg pan oedd miwsig roc a metel wedi stopio bod yn fiwsig prif ffrwd. Her fawr y band yw canfod ffordd i lwyddo, ond hefyd aros yn driw iddyn nhw’u hunain. Mae hyn yn sialens i Sophie yn arbennig, ac yn sbardun i sefyllfa y mae Rebecca yn teimlo’n angerddol yn ei chylch. ‘Un o themâu’r nofel yw’r ffordd mae’r diwydiant miwsig (a’r holl ddiwydiannau celfyddydol, a’r byd adloniant, mewn gwirionedd) yn trin menywod,’ eglura. ‘Wnes i gynddeiriogi ar ddarllen straeon Kesha, Britney Spears, Lady Gaga, Alanis Morisette, Rhianna a’r lleill. Mae’n bwnc anodd sydd, yn anffodus, yn parhau’n berthnasol hyd heddiw. Fodd bynnag, arweiniodd yr archwiliad hwn o ochrau tywyllaf y diwydiant at y sylweddoliad ei bod hi’n bwysig canfod dy dylwyth – y bobl hynny sy’n rhannu ac yn cefnogi dy weledigaeth, ac yn bod yn gefn i ti drwy’r amseroedd anodd sy’n gwneud i ti amau dy hun. Dwi’n gobeithio bydd darllenwyr yn mwynhau parhau â thaith Sophie, a chael rhagor o hynt a helynt Konquest.’

Thema arall y nofel yw'r pwysau ar ferched ifanc i edrych ac ymddwyn mewn ffordd benodol. Mae'r disgwyliadau hynny wedi bodoli ers amser maith, ond gyda dyfodiad y cyfryngau cymdeithasol mae’n anoddach eu hosgoi. Medd Rebecca, ‘Ro’n i am archwilio effaith clywed a theimlo nad wyt ti byth yn ‘ddigon’, a sut y gall hynny arwain at ddiffyg hyder a hunanamheuaeth difrifol. Mae’n thema dwi’n dychwelyd ati’n eitha aml yn fy nofelau achos mae’n rhywbeth sy wedi bod yn frwydr gydol oes i mi’n bersonol – ond i Sophie, mae bod dan y sbotolau ac yn destun sylw digroeso yn ei herio hi i'r eithaf.’

Mae’r nofel wedi’i hanelu at bobl ifanc dros 16 oed, a hynny oherwydd y themâu heriol, fel yr eglura Rebecca. ‘Ro’n i am adlewyrchu diwylliant roc a rôl a phrofiadau bywyd go iawn yn y nofel – mae pobl ifanc (a cherddorion roc) yn defnyddio alcohol a chyffuriau ac yn gwneud pob math o bethau gwirion dan eu dylanwad, ac mi o’n i eisiau taro’r balans cywir o realaeth heb glodfori’r bywyd hwnnw. Mae cymeriadau Diwedd y Gân yn eu hugeiniau cynnar, felly dwi’n gobeithio bydd y stori’n apelio at bobl ifanc o’r un genhedlaeth, ond mae’r stori wedi ei gosod yn 2006/7 felly dwi’n gobeithio y bydd hi hefyd at ddant yr Xennials a’r Gen Xers sydd am ailymweld â’u hieuenctid!

Mae rhestr chware i gyd-fynd â’r nofel wrth ddilyn y ddolen hon:

Diwedd y Gân - playlist by Rebecca Roberts | Spotify

(Dathliad o ferched y byd roc/metal. Mae themâu’r caneuon yn cyd-fynd â phlot y stori)

Gellir gwrando ar restr chwarae Curiad Gwag yma:

Curiad Gwag - playlist by Rebecca Roberts | Spotify

Bydd Diwedd y Gân ar werth mewn siopau llyfrau ledled Cymru (£8.99), ar Gwales.com ac ar wefan www.carreg.gwalch.cymru o 1 Mawrth, 2025.

Broliant cefn y clawr:

Mae Konquest yn gweithio’n galed i ddod yn un o fandiau roc mwyaf adnabyddus Cymru, ond bob tro maen nhw’n dod gam yn nes at wireddu’r freuddwyd, mae rhywbeth yn eu rhwystro. Erbyn hyn mae Sophie, y gantores, yn dechrau amau mai hi ydi’r broblem, ac yn dechrau cwestiynu ei dyfodol efo’r band...

Dilyniant i Curiad Gwag. Canllaw oedran 16+

Nofel newydd gan awdures #Helynt ac enillydd Gwobr Tir na n-Og a Llyfr y Flwyddyn i Blant a Phobl Ifanc, 2021. 

Mae Rebecca Roberts yn gyfieithydd sydd wrth ei bodd â cherddoriaeth roc, ac yn byw ym Mhrestatyn gyda’i gŵr a’i phlant.

Mae hi wedi cyhoeddi deng nofel i oedolion ac oedolion ifanc.

Nodiadau i Olygyddion

• Mae’r nofel hon yn cynnwys cyfeiriadau at y canlynol: hunanddelwedd negyddol, hunanfeirniadaeth, dylanwad y cyfryngau cymdeithasol a’r we ar ferched ifanc, safle merched yn y diwydiannau creadigol, pwysau cymdeithas i gydymffurfio a chael plant.
• Cyfieithydd rhan-amser i’r Mudiad Meithrin yw Rebecca o ran ei gwaith bob dydd. Cyn hynny bu’n Swyddog Datblygu’r Gymraeg i Fentrau Iaith Fflint a Wrecsam, yn athrawes Gymraeg yn ysgol uwchradd Treffynnon, ac yn athrawes Saesneg yn Ysgol Morgan Llwyd.
• Mae Rebecca yn byw ym Mhrestatyn gyda’i gŵr a’i dau o blant, Elizabeth a Thomas. Yn ogystal ag ysgrifennu, mae Rebecca hefyd yn cynnal gwasanaethau digrefydd (un o’r ychydig yng ngogledd Cymru sy’n gwneud hynny drwy gyfrwng y Gymraeg). 
• Mae cerddoriaeth roc yn agos iawn at ei chalon, a dyna ysgogodd y nofel hon a’i rhagflaenydd. Medd, “Wnes i gyfarfod fy ngŵr yng nghanol mosh pit mewn clwb nos yn y Rhyl, ac roedd sgwennu am fand roc yn cynnig cyfleoedd di-ri am sefyllfaoedd llawn hwyl a helynt a thensiwn. Fodd bynnag, dydw i ddim yn medru canu offeryn a dwi’n canu’n fflat ofnadwy, ond pan o’n i’n gweithio fel Swyddog Datblygu’r Gymraeg ges i’r profiad o drefnu sawl gig a gŵyl gerddorol, felly mae’r pwnc yn agos iawn at fy nghalon.’
• Bu’r awdur Manon Steffan Ros yn mentora Rebecca wrth iddi ddatblygu’r nofel Mudferwi. Dywedodd amdani, ‘Mae Rebecca Roberts yn un o’r awduron prin sy’n eich tynnu i mewn i stori yn llwyr ... Sgwennu gafaelgar, ysgafn gyda chymeriadau sy’n hawdd uniaethu â nhw.’

Am fwy o fanylion, i gyfweld â’r awdur neu am gopi adolygu, cysylltwch â

Gwasg Carreg Gwalch:

llanrwst@carreg-gwalch.cymru

Y SGWARNOG AUR

Llyfr Stori a Llun

Paddy Donnelly (add. Elen Williams)

Gwasg Carreg Gwalch, £6.95

Mae’r sgwarnog yn gymeriad mewn llawer o straeon Cymraeg. Mae’r sgwarnog yn y llyfr godidog hwn wedi dechrau ar ei thaith yn Iwerddon – ond mae’n gwbl Gymreig erbyn hyn.

Mae Mari a Taid yn ei chychwyn hi ar daith i ddarganfod y Sgwarnog Aur. Creadur chwedlonol yw hon, sy’n medru newid ei ffurf, a neidio i’r lleuad mewn dwy naid a hanner! Ar eu taith mae Mari a Taid yn canfod pob math o drysorau yn y coed, dan y ddaear ac yn y tonnau.

Pwy a ŵyr lle mae’r Sgwarnog Aur yn cuddio … ?

Mae anrheg i lygaid a dychymyg plant o bob oed yn y darluniau. Mae sgwarnogod (a chreaduriaid eraill) yn cuddio ym manylder lliwgar a llawn awyrgylch y darluniau o dudalen i dudalen. Dathliad o fyd natur Cymru!

Yn y nodiadau natur ar rai o luniau’r stori yn y cefn, cawn glywed am gysylltiadau’r sgwarnod gyda stori Melangell yng nghanolbarth Cymru.

Bydd Y Sgwarnog Aur ar werth ar 30 Ionawr mewn siopau llyfrau ledled Cymru,

 ar y we drwy wefan y wasg, www.carreg.gwalch.cymru

a gwefan y Cyngor Llyfrau, www.gwales.com

Geiriau da am y gyfrol:

‘arbennig – mae’n byrlymu gyda hud a lledrith ac yn llawn gobaith i’n planed hardd’
— Patricia Forde, Llenor Plant Iwerddon (2023–2026)

‘Wow! Mae Paddy Donnelly wedi’i gwneud hi eto. Ar wahân i’r stori, cefais fy nghyfareddu gan ei ddarluniau mewn llyfr cwbl ragorol.’

— Tom McCaughren, awdur

‘cynnes, doeth ac wedi’i darlunio yn brydferth, dyma gyfrol arall sy’n cyrraedd yr uchelfannau gan y dalent fawr hon.’

— Sarah Webb

GWYBODAETH AM YR AWDUR a’r ADDASYDD:

Mae Paddy Donnelly yn un o brif awduron ac arlunwyr cyfoes llyfrau plant Iwerddon. Mae’r gyfrol hon wedi ennill canmoliaeth uchel a gwobrau sylweddol iddo mewn llai na blwyddyn:

Llyfr Plant y Flwyddyn Iwerddon 2024 (adran iau)

Rhestr hir Gwobr Wainwright 2024

Rhestr hir Cymdeithas Llythrennedd Prydain; oedran 3+

Mae llyfrau Paddy yn cael eu cyfieithu i amryw o ieithoedd ar draws y byd. Mae wedi’i enwebu ddwywaith am Fedal Yoto Carnegie an ei waith darlunio.

Mae Elen Williams o Dudweiliog eisoes wedi addasu un arall o gyfrolau Paddy Donnelly: Cynffonnau Cadno a’i Fab. Cafodd y gyfrol liwgar hon ei rhoi ar restr fer Llyfr y Flwyddyn yn Iwerddon a’i defnyddio yn rhan o Diwrnod Llyfr y Byd 2025. ‘Mae Paddy yn rhoi cymaint o fanion bach deniadol yn ei luniau,’ meddai Elen. ‘Mae’n bleser bod yng nghwmni plant wrth iddyn nhw glywed y stori a darganfod straeon bach eraill yn y lluniau ar bob tudalen.’

Os ydych am fwy o wybodaeth neu drefnu cyfweliad â’r awdur, cysylltwch â Gwasg Carreg Gwalch drwy e-bost:

llanrwst@carreg-gwalch.cymru

Straeon Hynod yn ein Hanes

Llyfr HanesByw 3

Melfyn Hopkins

Gwasg Carreg Gwalch, £8.99

Ceir hanesion yma am rai o ffigurau mwyaf adnabyddus ein hanes, a digwyddiadau rhy-feddol nad oes esboniad iddynt hyd yma.

Faint wyddon ni am rai o straeon mwyaf hynod hanes Cymru? Mae casgliad arbennig oh-onyn nhw yn y gyfrol hon. Wrth ymchwilio i ddogfennau hanesyddol, sylwodd yr awdur fod ffeithiau llai amlwg a rhai digwyddiadau hanesyddol yn cael eu cyfeirio atynt mewn troed-nodiadau, heb gael eu harchwilion fanwl. Ar gyfer y gyfrol hon, aeth ati i roi cig ar yr asgwrn ir nodiadau ymylol, a chyfuno hynny â’i ddiddordeb mewn dirgelion a ffenomenâu rhyfedd or gorffennol, er mwyn adrodd y straeon llai cyfarwydd o hanes Cymru yn llawn. Hynny ydi – y straeon llai amlwg ond rhyfeddol am ein gorffennol.

Credar awdur ei bod bwysig i ni gofio am ein hanes, wrth fyw o ddydd i ddydd, oherwydd fod gan bob person hanesion unigryw am eu milltir sgwâr au teuluoedd eu hunain. Gall pawb gyfrannu in hanes, mae fel jig-so, pawb yn rhoi darn i wneud y llun yn gliriach. Er mawr rwystredigaeth i haneswyr, ni fydd y llun byth yn gyflawn, ond mae hyn hefyd yn rhan o'r diddordeb ar hwyl.

Maer gyfrol yn cynnwys pymtheg o straeon bywiog, syn gymysgedd o ddigwyddiadau gwaedlyd, trist, anesboniadwy, rhyfedd, doniol a diddorol. Sonnir am ddigwyddiadau o wa-hanol ardaloedd yng Nghymru ac mae rhywbeth yma fydd o ddiddordeb i bawb. Gallwn ddysgu o fethiannau a llwyddiannaur gorffennol, gan obeithio y bydd hynnyn ein helpu i wneud y penderfyniadau gorau ar gyfer y dyfodol. Y gobaith yw y bydd y gyfrol hon yn eich diddanu, yn dysgu rhywbeth newydd i chi am ein gorffennol, ac y byddwch oi darllen yn gallu dychmygu digwyddiadau heddiw fel straeon a all fod yn cael eu cofnodin y dyfodol.

Crëwyd y darluniau syn tanior dychymyg ar gyfer pob stori gan Mei Mac.

Bydd Straeon Hynod yn ein Hanes ar werth ar 31 Ionawr 2025 mewn siopau llyfrau ledled Cymru,

ar y we drwy wefan y wasg, www.carreg.gwalch.cymru

a gwefan y Cyngor Llyfrau, www.gwales.com

BROLIANT CEFN Y CLAWR:

Mae amryw or prif gymeriadau yn y straeon hyn yn gyfarwydd inni. Eto, mae hanesion hynod ac annisgwyl amdanyn nhw sydd heb gael llawer o sylw – nes cyhoeddir gyfrol hon.

Aiff y straeon â ni drwy gyfnodau amrywiol mewn hanes, ac i wahanol ardaloedd yng Nghymru a thu hwnt, a chawn wybod am ddigwyddiadau dwys, difri ac ambell beth don-iol na wyddem amdanyn nhw cyn hyn. Dymar manion syn rhoi golwg arall ar ddigwydd-iadau hanesyddol ein gwlad.

GWYBODAETH AM YR AWDUR:

Brodor o Gaerdydd syn dal i fyw yn y brifddinas gydai wraig Cathy yw Melfyn Hopkins.

Astudiodd Hanes a Hanes Cymru ym Mhrifysgol Caerdydd a derbyniodd wobr Prifysgol Cymru am Hanes Cymru, sef gwobr Lleufer Thomas. Aeth ymlaen i ddysgu am dros chwarter canrif yn ysgolion cynradd cyfrwng Cymraeg a Saesneg Caerdydd. Ar ôl ym-ddeol yn gynnar or maes addysg, aeth ymlaen i hyfforddi pobl sut i yrru.

Mae wrth ei fodd yn mynd i gerdded ac ymweld â llefydd hanesyddol Cymru, colli cwisiau tafarn gyda ffrindiau, ac maen gefnogwr brwd o dimoedd pêl-droed Cymru. Yn yr haf maen tywys ymwelwyr o gwmpas Ynys Echni, ger Caerdydd.

Bun pori drwy groniclau, adroddiadau, erthyglau a chofnodion or gwahanol gyfnodau i ddarganfod a datblygur straeon hyn, ai obaith yw y bydd y gyfrol yn peri ir darllenwyr werthfawrogi cyfoeth ein hetifeddiaeth yng Nghymru yn well.

Cyhoeddodd nofel, Y Groes Naidd, ar y cyd gyda Lyn Jones, yn 2012, ond Straeon Hynod yn ein Hanes yw ei lyfr ffeithiol cyntaf.

Os ydych am fwy o wybodaeth neu drefnu cyfweliad â’r awdur, cysylltwch â Gwasg Carreg Gwalch drwy e-bost:

llanrwst@carreg-gwalch.cymru

NANT Y BENGLOG, TRYFAN, CWM IDWAL

Rob Piercy

Gwasg Carreg Gwalch, £25

Dyma drydedd cyfrol ddarluniadol Rob Piercy, yr arlunydd tirluniau o Borthmadog, ac efallai mai dyma yw coron ei yrfa hyd yn hyn. Un rheswm da dros hynny yw mai’r ardal sydd wedi rhoi ei theitl i’r gyfrol yw’r un agosaf at ei galon fel artist.

Dywed Gerallt Pennant yn ei gyflwyniad i’r gyfrol hardd hon, “Os oes un gair sy’n dweud y cyfan am berthynas Rob Piercy â Chwm Idwal, Nant Ffrancon, y Glyderau a’r Carneddau, ‘adnabod' ydy’r gair hwnnw. Trwy ei ddawn fel dringwr medrus daeth i adnabod cilfachau codi pen ’sgafndod y Twll Du yn ogystal â llyfnder y Rhiwiau Caws ym mhen uchaf Cwm Idwal. Daeth hefyd i wybod am amrantiad newid lliw ar wyneb dyfroedd Bochlwyd, Lloer a Chaseg a’i ddawn fel arlunydd sydd wedi creu dewiniaeth y gyfrol hon.”

Yn ogystal â 144 o dudalennau o ddarluniau a delweddau, mae Rob yn cynnwys llawer o straeon am ei hynt a’i helyntion fel cerddwr, dringwr ac arlunydd ar y mynyddoedd hyn ym mhob tywydd ac ym mhob tymor. Dyma ddarn nodweddiadol ohono am Gwm Idwal:

            “Mae ’na hen awyrgylch sinistr ynglŷn â’r Twll Du. Hyd yn oed ar ddiwrnod braf, mae sefyll o dan yr hollt yma yn fygythiol. Peidiwch â gofyn i fi pam. Ai’r clogwyni serth, tywyll sy’n eich bygwth ar bob ochr? Beth am y twll ei hun – ydi o yn gartref i ryw anghenfil? Pwy a ŵyr?

            “Mae’n wynebu’r gogledd, felly does dim golau’n cyrraedd gwaelod yr hollt. Ar ddyddiau gwlyb, mae llif gwyllt yn rhuthro i lawr rhwng y meini enfawr sy’n amddiffyn y fynedfa i’r twll. Hyd yn oed ar ôl cyfnod o sychder, mae’r muriau ar bob ochr y twll du yn dal i ddiferu gwlybaniaeth. Ond yr hyn sy’n fy synnu yw fod coeden fach, grebachlyd yn tyfu allan o wal dde’r cafn. Mae wedi bod yna ers i mi gofio. Mae fel cannwyll yn y tywyllwch.”

NANT Y BENGLOG, TRYFAN, CWM IDWAL

ar werth mewn siopau llyfrau drwy Gymruo Fedi 24 ymlaen

ac ar y we drwy wefan y wasg, www.carreg-gwalch.cymru

a gwefan y Cyngor Llyfrau, www.gwales.com

Gellir cysylltu â’r wasg os am drefnu cyfweliad gyda’r awdur:

cyhoeddi@carreg-gwalch.cymru

Haydn a Rhys

Nofel gan

Geraint Lewis

Gwasg Carreg Gwalch, £8.99

Dyddiad Cyhoeddi: 29 Tachwedd 2024

‘Awdur mentrus a hyderus’

Rhiannon Ifans

Mae antur a dirgelwch yn ganolog i nofel newydd Geraint Lewis, ynghyd â dogn helaeth o hiwmor crafog.

Dau gyfaill bore oes yw Haydn a Rhys, sydd wedi teithio o Geredigion i Ynys Môn er mwyn profi damcaniaeth Haydn fod ei fab yng nghyfraith yn cael affêr. Wrth iddyn nhw gynnal eu stake-out mewn maes carafannau ar yr arfordir, cawn wybod mwy am gwrs bywyd y ddau, a darganfod eu bod yn cadw sawl cyfrinach dyngedfennol rhag ei gilydd.

‘O’n i wedi sylwi nad oedd yna fawr o nofelau yn sôn am ddynion yn eu saithdegau,’ eglura’r awdur. ‘Mae rhywun yn ei saithdegau wedi gweld cryn dipyn o newidiadau yn ei fywyd ac roedd potensial hynny’n apelio ata i. Roedd cael dau gymeriad hŷn yn rhoi cynfas eang i mi archwilio gwahanol gyfnodau yn hanes Cymru hefyd. Wrth i’r stori ailymweld ag ambell ddigwyddiad arwyddocaol ym mhob degawd ro’n ni’n raddol sylweddoli fod bywydau Haydn a Rhys wedi eu clymu ynghyd mewn ffordd beryglus. Ac roedd hynny’n ddiddorol i mi hefyd, y ffordd mae cyfeillgarwch hir yn gallu bod mor gymhleth.’

Roedd hiwmor Geraint i’w weld yma ac acw yn ei gyfrol Cofiwch Olchi Dwylo a Negeseuon Eraill, casgliad o straeon wedi’u gosod ar arfordir Ceredigion yn ystod pandemig Covid 19, cyn iddo fynd ar drywydd mwy dwys gyda Lloerig (2022) oedd yn portreadu mam a gollodd ei mab i hunanladdiad.

‘Ar ôl ysgrifennu Lloerig roedd gen i awydd cryf i fynd yn ôl i ’ngwreiddiau cynnar iawn fel ysgrifennwr comedi eironig, tafod mewn boch – yn debyg i’r hyn wnes i â ’nghyfres Slac yn Dynn i S4C yn niwedd y 1980au. O’n i’n gobeithio y byddai’r hiwmor tywyll vigilante sydd yn Haydn a Rhys yn debyg o ran cywair i’m drama lwyfan Ysbryd Beca, a oedd hefyd â stake-out yn gefndir iddi.’

Wrth ddewis sgrifennu am Haydn a Rhys – adeiladwr a dyn busnes wedi ymddeol –gobaith Geraint oedd cyffwrdd â themâu fel cyfeillgarwch, heneiddio, cryfder a diffyg cyfaddawdu. Mae’r nofel yn llawn antur a dirgelwch, ond yn ôl yr awdur, ‘yn anad dim o’n i am wau stori ysgafn sy’n tanlinellu pwysigrwydd cyfrinachau ym mywydau pobl ... a pham y dylai rhai cyfrinachau aros felly.’

Bydd Haydn a Rhys ar werth ym mhob siop lyfrau Cymraeg, drwy www.carreg-gwalch.cymru a www.gwales.com, o 29ain Tachwedd 2024.

Bydd lansiad yn cael ei gynnal yng Ngwesty’r Plu, Aberaeron,

Nos Fawrth 10 Rhagfyr 7.00 – 8.30yh

Am fwy o fanylion, i gyfweld â’r awdur neu am gopi adolygu, cysylltwch â

Gwasg Carreg Gwalch:

llanrwst@carreg-gwalch.cymru

Broliant cefn y clawr:

Mae Haydn a Rhys yn ffrindiau gorau ers dros 70 mlynedd, ac mae'r ddau wedi teithio o Geredigion i Ynys Môn i geisio darganfod a yw mab yng nghyfraith Haydn yn cael affêr.

Mae gan y ddau gyfrinachau.

Mae gan un ohonynt wn.

A fyddan nhw’n dal i fod yn ffrindiau ar ddiwedd y gwyliau ... ac a fydd y ddau yn dychwelyd adref?

Nofel am gyfeillgarwch oes, am ymddiriedaeth ac am yfed gwin coch yn yr haul.

Mae Geraint Lewis yn hanu o Dregaron, Ceredigion. Mae wedi cyhoeddi sawl nofel a chyfrolau o straeon byrion, yn fwyaf diweddar Cofiwch Olchi Dwylo a Negeseuon Eraill (2021) a Lloerig (2022). Ef oedd enillydd cyntaf Gwobr Tony Bianchi yn 2019, a daeth Lloerig yn ail am y Fedal Ryddiaith yn 2021. Bu Geraint hefyd yn ysgrifennu'n helaeth i'r teledu, radio a theatr. Gwelwyd ei waith theatr mwyaf diweddar, y gomedi fer Byd Donna Tan y Pandy, ym mherfformiadau HA/HA y Theatr Genedlaethol yn Eisteddfod Rhondda Cynon Taf 2024.

Nodiadau i’r Golygydd

• Mae Geraint bellach yn byw yn Aberaeron, ar ôl treulio cyfnod yng Nghaerdydd lle bu’n sgriptio ar gyfer cyfresi megis Pobol y Cwm, Iechyd Da, Dinas a Mwy na Phapur Newydd.
• Mae hefyd wedi gweithio’n helaeth fel actor, gan ymddangos mewn cyfresi megis Y Gwyll ac Yr Heliwr. Ef chwaraeodd cymeriad Sianco yn yr addasiad o nofel Caryl Lewis, Martha, Jac a Sianco.
• Mae mwy o fanylion ac adolygiadau ar wefan yr awdur: www.geraintlewis.net
• Bydd yn cynnal digwyddiad yng Nghaerdydd i hyrwyddo’r nofel yn y flwyddyn newydd – manylion i ddilyn ar blatfformau cymdeithasol y wasg.
• Mae ganddo eisoes waith newydd ar y gweill – mae wedi dechrau ysgrifennu nofel am gynhesu byd-eang.

O na fyddai’n Haf o hyd! Haf Thomas (Cyd-awdur: Ifor ap Glyn) Mae Haf Thomas o Lanrug yn dipyn o gymeriad! Mae wedi llefaru ar lwyfan yr Urdd, mae wedi bod yn ecstra ar Pobol y Cwm, mae wedi switsio goleuadau’r Nadolig ymlaen yng Nghaernarfon – ac mae wedi codi trigain mil o bunnoedd i elusennau gwahanol. Hyn i gyd gan ferch sy’n gwrthod gadael i anawsterau bywyd ei threchu. Pan anwyd Haf yn 1971 roedd yn dipyn o sioc i’w rhieni Ann ac Irfon pan ddeallon nhw fod syndrôm Downs arni. Ers hynny, yr unig sioc a fu, yw ei dawn barhaus i gael y gorau o’r bobol o’i chwmpas. Mae ei theulu a’i chymuned wedi bod yn gefn iddi – ond mae hithau yn ei thro wedi gwneud mwy na’r rhan fwyaf ohonom i dalu’r gymwynas yn ôl. Mae wedi nofio i godi pres i Ysgol Pendalar, hel stampiau at Gymdeithas y Deillion, gwerthu cardiau cyfarch mae’n gwneud ei hun, a threfnu cyngherddau Nadolig hefo’i chydweithwyr yng Nghyngor Sir Gwynedd. Mae wedi codi pres i dros dri deg o wahanol elusennau. Yn y gyfrol hon, mae’n adrodd ei stori ei hun – ac mae’n stori gwerth ei rhannu.

HUNANGOFIANT UNIGRYW AM BWYSIGRWYDD POSITIFRWYDD;

O FFWRNEISI’R GWAITH DUR I’R YSTAFELL DDOSBARTH GYMRAEG

Yr wythnos hon bydd hunangofiant hynod yn cael ei lansio; hunangofiant un o dylwyth hen Ddociau Caerdydd, a chymeriad arbennig – Wayne Howard. Yn y gyfrol, mae Wayne yn olrhain hanes ei fywyd personol ei hun, a hanes ei deulu a’i wreiddiau – yr hyn sy’n rhan annatod o’i gynhysgaeth. Mae’n siarad yn agored ac yn onest am ei fagwraeth a’i blentyndod ym Mae Teigr; yr heriau yn sgil hiliaeth a rhagfarn; ei frwydr â’i iechyd meddwl, a’r cwmni a’i gwnaeth yn ddi-waith; ei daith ryfeddol i ddysgu, ac i addysgu, Cymraeg… Ond hefyd – ac yn bwysicaf oll – mae’r gyfrol hon yn rhoi blas inni ar ei ddygnwch yn wyneb awelon croes bywyd; ei gariad diddarfod at ei deulu a’i ffrindiau, a’i gyd-ddyn; a’i awch i ysbrydoli pobl.

Yng ngeiriau Wayne ei hun: ‘Gobeithio ei fod yn ddiddorol ac yn ddifyr; ac y bydd yn procio’ch meddwl ac yn eich ysbrydoli. Mae’r gair olaf ’na – ‘ysbrydoli’ – yn bwysig iawn i mi. Pan ddaw fy amser i i gau fy llygaid am y tro olaf, dw i am deimlo ’mod wedi gwneud gwahaniaeth positif i fywyd rhywun.’

Yn y llyfr difyr hwn, mae Wayne yn trafod ei ddatblygiad a’i esblygiad fel person – o fod yn llencyn ifanc chwerw, rhwystredig i fod yn ddyn positif, diolchgar. Mae Wayne yn trafod rhai o’r profiadau bywyd a’r canfyddiadau sydd wedi’i siapio fel unigolyn dros y blynyddoedd, ac sydd wedi’i gymell i feithrin a chynnal y byd-olwg positif, diolchgar hwn.

Mae’n sôn am yr hwyl, y cymdeithasu a’r ‘camaraderie’ a fodolai ymysg bechgyn y gwaith dur, yn ogystal â’u teyrngarwch a’u ffyddlondeb i’w gilydd ar adegau heriol. Mae hefyd yn sôn am y cyfeillgarwch a’r cysylltiadau cadarnhaol y mae Wayne wedi’u hadeiladu ar ei daith Gymraeg, yn dilyn colli ei waith yn ddisymwth. Yn ogystal, cawn glywed gan Lynda, gwraig Wayne, ac Elinor, ei ferch drwy ystod y llyfr; mae eu cyfraniadau a’u safbwyntiau nhw yn ychwanegu at liw a gwead y darlun crwn.

Mae Wayne, bellach dros ei saith deg oed, yn berson sy’n arddel hunanfynegiant didwyll, di-ymddiheuriad; ond sydd hefyd yn awyddus i wneud ei ran i helpu eraill, yn enwedig unigolion mewn angen, ac i ddod â rhywfaint o lawenydd ac ysgafnder i’w byd.

Mae sesiynau arwyddo copïau – yng nghwmni Wayne a Jon Gower – wedi’u trefnu yn siopau llyfrau Cant a Mil a Caban yng Nghaerdydd.

Sgwrs Dan y Lloer

Cip tu ôl i’r llen ar y gyfres boblogaidd

Marlyn Samuel gydag Elin Fflur

Gwasg Carreg Gwalch, £12

Dyddiad Cyhoeddi: 25 Tachwedd, 2024

Lansiadau

3 Rhagfyr: Lle Arall, Stryd y Plas, Caernarfon am 7yh

5 Rhagfyr: The Red Door Studio, PIPES, Pontcanna am 6.30yh

'Roedden ni’n gwybod ein bod ni wedi taro ar rywbeth go arbennig wrth gomisiynu hon, ond ychydig a wydden ni y byddai’r gyfres yn gymaint o ffefryn ac yn parhau i ddiddanu ac ysgogi sgwrs hyd heddiw.'

Elen Rhys, Cyn-bennaeth Adloniant ac Adloniant Ffeithiol S4C

Sgwrs Dan y Lloer yw un o gyfresi mwyaf poblogaidd y cyfnod ôl-Covid ar S4C, ac mae llyfr newydd yn dathlu llwyddiannau’r gyfres dros y pedair blynedd ddiwethaf.

Marlyn Samuel ac Elin Fflur yw’r awduron, ac yn ôl Marlyn mi gafodd gryn fwynhad o’r gwaith. ‘A finnau'n wyliwr ffyddlon o'r gyfres beth bynnag, pleser pur oedd cael y cyfle arbennig i holi rhai o westeion y gyfres ar gyfer y llyfr,’ meddai. ‘Roedd pawb yn fwy na bodlon i gael  sgwrs efo fi ynglŷn â'r profiad o fod ar y rhaglen, ac un peth roedd pawb yn ei ddweud wrtha i oedd cymaint roedden nhw wedi mwynhau cael sgwrs efo Elin o dan y lloer.’  

Cafodd Elin Fflur hefyd bleser o’r profiad: ‘Mae wedi bod yn fendigedig cael amser i ail-fyw rhai o’r sgyrsiau ar gyfer creu’r llyfr. Dwi wedi cael fy atgoffa pa mor lwcus ydw i i gael cyfweld rhai o fawrion ein cenedl – mae’n fraint o’r mwyaf cael gwneud y swydd hon! Mi fydd y gyfrol yn amhrisiadwy i mi’n bersonol, ond bydd hefyd, gobeithio, yn ddifyr i’r darllenydd gael cip bach tu ôl i’r llen ar y gyfres.’

Prosiect ar y cyd rhwng Gwasg Carreg Gwalch a chwmni teledu Tinopolis, sy’n cynhyrchu’r rhaglen Sgwrs Dan y Lloer, ydi’r llyfr hwn, gyda’r tîm cynhyrchu’n cyfrannu nifer helaeth o’r lluniau i’r gyfrol hardd, liw llawn. Maent hefyd yn rhannu eu profiadau o weithio ar y cyfresi yn ystod y cyfnodau clo Covid, pan oedd y byd darlledu yn ddiwydiant gwahanol iawn, a phawb yn gorfod cadw pellter o ddau fetr oddi wrth ei gilydd. Mae’r llyfr hefyd yn cynnwys cipolwg ar y gyfres newydd o Sgwrs Dan y Lloer, sy’n cael ei darlledu ar S4C o 2 Rhagfyr ymlaen.

‘Nid yn aml mae cyfres deledu yn arwain at lyfr, ond mae’n rhoi balchder mawr i ni yng nghwmni Tinopolis fod y gyfrol Sgwrs Dan y Lloer nawr ar gael i’w mwynhau. Mae’n gasgliad arbennig iawn o gyfweliadau, a’r rhain nid yn unig yn adlewyrchu pa mor wych oedd y sgyrsiau gwreiddiol, ond mae’r gyfrol ei hun hefyd yn un brydferth a hawdd ei darllen. Llyfr fydd yn sicr yn apelio at bawb.’

Angharad Mair, Tinopolis

Bydd Sgwrs Dan y Lloer ar werth ym mhob siop lyfrau Cymraeg, drwy www.carreg-gwalch.cymru a www.gwales.com, o 25 Tachwedd 2024.

Am fwy o fanylion, i gyfweld â’r awduron neu am gopi adolygu / lluniau o’r gyfrol, cysylltwch â

Gwasg Carreg Gwalch:

llanrwst@carreg-gwalch.cymru

Broliant cefn y clawr:

Dewch i gael cip y tu ôl i lenni un o gyfresi mwyaf poblogaidd S4C!

Crëwyd cyfres gyntaf Sgwrs Dan y Lloer i ddiwallu’r angen am raglenni newydd yn ystod clo Covid 19, ac ers hynny mae sgyrsiau Elin Fflur â rhai o’n hwynebau mwyaf cyfarwydd wedi cydio yn nychymyg a chalonnau gwylwyr ledled Cymru a'r tu hwnt. Yn y gyfrol hon mae Elin yn hel atgofion, a rhai o’r gwesteion yn rhannu eu profiadau hwythau, gan egluro pam y bu iddyn nhw drafod pynciau sydd, yn aml, wedi bod yn ddadlennol a dirdynnol.

Nodiadau i’r Golygydd

• Darlledwyd y bennod gyntaf o’r gyfres gyntaf ar 1 Mehefin 2020, gyda Daloni Metcalfe yn westai.
• Er hynny mae 56 o benodau wedi cael eu ffilmio, gyda’r chweched gyfres yn cael ei darlledu o 2 Rhagfyr eleni.
• Mae 5 rhaglen arbennig, awr o hyd, wedi cael eu cynhyrchu: Max Boyce, Matthew Rhys, Dafydd Iwan, Bryn Williams a Noel Thomas (i’w darlledu dros y Nadolig eleni).
• Mae’r llyfr yn lliw llawn, 132 tudalen, maint 120x210mm, yn berffaith ar gyfer yr hosan Dolig.
• Bydd dau lansiad i’r gyfrol a’r gyfres nesaf yn cael eu cynnal:

• Nos Fawrth, 3 Rhagfyr yn Lle Arall, Stryd y Plas, Caernarfon lle bydd Marlyn Samuel yn holi Elin Fflur, yng nghwmni gwesteion arbennig
• Nos Iau, 5 Rhagfyr yn The Red Door Studio, PIPES, Pontcanna, yng nghwmni Elin Fflur a Mark Lewis Jones.

Datganiad i’r Wasg

Chwalu Pen (Gêm Gwis i’r Teulu Cyfan)

CHWALU PEN: GÊM GWIS (Y GANRIF!) YN GYMRAEG – NAWR AR GLAWR!

Eleni, darlledwyd pedwaredd cyfres y gêm gwis unigryw a phoblogaidd Chwalu Pen ar BBC Radio Cymru. Dros y bedair blynedd ddiwethaf, mae amryw o wrandawyr pybyr, ledled Cymru a thu hwnt, yn siŵr o fod wedi rhoi ryw ymgais bersonol ar ambell rownd – gan geisio sgubo drwy weoedd pry cop y co’ i ddod o hyd i’r atebion. Wel, y gaeaf hwn, mae casgliad helaeth o gwestiynau mwyaf heriol y gyfres (dros 1000 ohonynt!) yn cael ei gyhoeddi ar ffurf llyfr – i deuluoedd o Fôn i Fynwy ei fwynhau. Dyma anrheg perffaith i lenwi bob hosan ’Dolig ac i roi gwên (a gwg, o bosib!) ar sawl wyneb. Meddai Arwel ‘Pod’ Roberts, un o gapteiniaid y gyfres: ‘Os ydy tai pobol eraill yn debyg i tŷ ni dros y ’Dolig – neu unrhyw adeg arall, o ran hynny – mae hi’n bwysig cael rwbath wrth law i dynnu sylw’r teulu pan mae ’na ffrae mewn peryg o godi… Fatha gêm fideo neu lyfr Chwalu Pen. A mantais llyfr Chwalu Pen ydy nad ydy o angan batris.’

Dywed Llŷr Huws, cynhyrchydd a chreawdwr y gyfres: ‘Dwi wedi gweld degau o unigolion yn chwysu ac yn drysu wrth recordio’r gyfres dros y blynyddoedd diweddar, ond mae rhoi’r cwis at ei gilydd yn gallu bod hyd yn oed yn fwy o destun ‘chwalu pen!’

‘Mae’n gwis chwithig sy’n gofyn am ateb yn gynta’ fel rheol, cyn ffurfio cwestiynau ar rowndiau hollol random. Ac mae Mari yn g

neud joban wych o ddisgrifio stumiau’r gwesteion, ar gyfer y gwrandawyr, wrth iddyn nhw glywed eu bod nhw am orfod ateb cwestiynau ar ‘Siarcod a Morfilod’ neu “Rip-offs Teledu Cymru”. Mae dyddiau recordio yn bleser ac yn llawn hwyl (ac weithiau’n gallu troi yn draed moch!) efo criw o gapteiniaid ffraeth, a gobeithio fod hynny’n adlewyrchu yn y penodau.

Dwi’n ddiolchgar am y rhyddid rydan ni wedi ’i gael gan Radio Cymru i greu rhywbeth sy’n teimlo’n wahanol i gynhyrchiad arferol. Mae’r cwis yn heriol – fel y gwelwch chi yn y llyfr – ond mae gwybodaeth gyffredinol yn aml yn dod yn ail i chwerthin. Mae’n rheswm i fod yn wirion. Ac os digwydd i rywun feddwl mai ‘Emlyn’ ydi’r ‘Math o farddoniaeth – yn cychwyn efo ‘E’ – y basa chi’n ei weld ar garreg fedd’... disgwyliwch dynnu coes.

Ar lefel bersonol, hefyd, dwi’n falch o fod wedi cael recordio penodau unigryw efo arwyr anfarwol fel Dyfrig Evans a Dewi Pws. Mi oedd gweld Dyfs yn droednoeth yn y stiwdio – ac yn cochi wrth glywed model boblogaidd yn sôn am ddynion yn prynu sanau – yn atgof i’w drysori.’

‘Dwi erioed ’di deall y gêm. O’n i’n hanner gobeithio na fydda na ail gyfres, a rŵan ma ’na LYFR?! Rhyfedd o fyd. Ond, o ddifri ’lly, trwy fod yn rhan o’r miri yma, dwi ’di cael y fraint o gael cwrdd â rhai o bobl mwya diddorol Cymru; rhai o’n i’m ’di clywed amdanyn nhw o’r blaen, rhai dwi’n ffan ohonyn nhw, a rhai dwi’n eu nabod ers blynyddoedd. Yn annatod, erbyn diwedd bob pennod, dwi’n teimlo mod i’n nabod eu heneidiau nhw! 

Intense... Hefyd, mae gen i drysorfa o luniau o’na fi’n twin-io efo Bryn Terfel – a ma’r snacs on point.’ – Catrin Mara, un o gapteiniaid y gyfres

‘Dwi wedi chwalu lot o bethau yn y gorffennol, o hot dogs i berthnasau, ond does dim wedi fy chwalu i yn fwy na Chwalu Pen!’ – Welsh Whisperer, un o gapteiniaid y gyfres

Yn frith o wybodaeth a ffeithiau difyr, dyma lyfr sy’n destun crafu a chwalu sawl pen! Mae’r rowndiau’n ferw o gwestiynau’n ymwneud â llu o wahanol feysydd a genres – o ddiwylliant Cymru i anifeiliaid enwog. Yn y gyfrol hwyliog, fywiog hon, mae ’na rywbeth at ddant a chwaeth pawb – yr ifanc a’r hŷn fel ei gilydd. Meddai’r cwisfeistr Mari Lovgreen: ‘Os am ychwanegu at strès a chwys diwrnod ’Dolig neu am rywbeth bach i basio’r amser ar b’nawn dydd Mawrth diflas – hwn ydi’r llyfr i chi!’

Cafodd Llŷr Huws ei fagu ym mhentref Llanllyfni yn Nyffryn Nantlle. Bellach yn gynhyrchydd / cyfarwyddwr llawrydd, mae o wedi gweithio ar gyfresi teledu amlwg fel Helo Syrjeri, Ysgol Ni, Cynefin, Ar Brawf, a nifer o ddigwyddiadau bocsio byw. Mae o wedi teithio i dros hanner cant o wledydd, ac wedi gallu cyfuno sawl diddordeb a swydd wrth wneud hynny.

Ar gael nawr am £7.00 ISBN 9781800996229

Os am fwy o wybodaeth, cysylltwch â ellyw@ylolfa.com

Meirw Byw

Nofel i oedolion ifanc gan

Rolant Tomos

Gwasg Carreg Gwalch, £8.50

Wyddoch chi be sy’n digwydd o dan eich traed...?

Mae Meirw Byw, nofel gyntaf y cynhyrchydd teledu o Ddolgellau Rolant Tomos, yn mynd â ni i fyd arall, un sy’n cuddio o dan dir Cymru fach. Yn Annwn mae’r antur ffantasïol hon wedi’i gosod, a thasg Rhodri a’i blant, Gwen ac Idris, yw achub eu mam, sydd wedi cael ei chipio i’r is-fyd gan Arawn, y brenin creulon.

Mae’r teulu bach yn gorfod mynd ar antur hollol wallgof – a mynd ar ofyn y meirw byw yn Annwn – er mwyn ceisio cael Heulwen yn ôl. Maent yn cyfarfod â sawl cymeriad annisgwyl ar eu taith wyllt o amgylch Cymru, yn gewri, ysbrydion a zombies sy’n byw ar fferm yn Lledrod. Daw profiadau newydd i’w rhan: mae un o’r plant yn dechrau perthynas ag ysbryd a’r llall yn dod yn frenin ar y Pwcaod (creaduriaid budr, drewllyd sydd wrth eu boddau yn creu helynt).

Dywed Rolant mai ysbrydion oedd ei ysbrydoliaeth wrth ysgrifennu’r nofel. ‘Dwi wedi gweld un a chael y profiad o gwrdd â phedwar dros y blynyddoedd, meddai. ‘Doedd o ddim yn brofiad braf o gwbl, a gwnaeth hynny i mi feddwl sut y byddai pobl eraill yn ymateb i ddod wyneb yn wyneb ag un o’r meirw byw.’

Mae’r awdur newydd yn annog pobl ifanc i roi eu ffônau i lawr a buddsoddi eu amser mewn llyfr: ‘Wrth sgwennu’r nofel, ro’n i’n meddwl am fy mhlant fy hun, a beth fydden nhw’n hoffi ei ddarllen nawr eu bod yn eu harddegau. Dwi’n gobeithio y caiff y darllenwyr foddhad o’r stori ac o gael eu cipio i fyd hollol, hollol wallgof. Mae hi’n nofel antur ffantasi mor od a chyflym â chimwch ar gefn Kawasaki.’

Mae Meirw Byw ar gael o 6ed o Fedi 2024 ym mhob siop lyfrau Cymraeg, drwy www.carreg-gwalch.cymru a www.gwales.com.

Am fwy o fanylion, i gyfweld â’r awdur neu am gopi adolygu, cysylltwch â

Gwasg Carreg Gwalch:

llanrwst@carreg-gwalch.cymru

Broliant cefn y clawr:

Tydi bywyd ddim yn hawdd i Gwen ac Idris. Mae eu tad wedi colli’r plot a’u mam wedi cael ei chipio i’r is-fyd drwy dwll yn y seler, ac mae’n rhaid iddyn nhw ofyn am gymorth y Meirw Byw er mwyn ei chael yn ôl.  Daw’r ddau i ddeall fod ochr gudd i Gymru yn llawn creaduriaid y tu hwnt i’w hunllefau gwaethaf, ac y bydd angen iddynt frwydro yn erbyn pwerau tywyll er mwyn achub eu mamwlad. Nofel ffantasi antur sy’n mynd â chi i rodio yng nglyn cysgod angau ...

Nodiadau i’r Golygydd

• 1.   Cafodd Rolant Tomos ei eni yn Nolgellau, ac ar ôl mynychu’r ysgol gynradd yno a threulio dwy flynedd yn Ysgol Gymraeg Llundain, dychwelodd i Ysgol Uwchradd y Gader yn Nolgellau. Astudiodd Theatr, Ffilm a Theledu yn Aberystwyth, cyn treulio blwyddyn yn astudio Ffilm yn Nenmarc. Mae wedi gweithio mewn siop lyfrau a chanolfan alw trenau, wedi cyfarwyddo a sgwennu ar gyfer y teledu, helpu busnesau bwyd a diod, a rhedeg bragdy ei hun cyn cymryd y naid a cheisio gwneud bywoliaeth fel awdur. Mae bellach yn byw ym Mro Morgannwg gyda’i deulu.
• Cafodd y nofel hon ganmoliaeth uchel yng nghystadleuaeth Gwobr Goffa Daniel Owen, Eisteddfod Llŷn ac Eifionydd 2023. ‘Dyma nofel wallgo o ddigri sy’n llawn dychymyg,’ meddai Dewi Prysor, un o feirniaid y gystadleuaeth.
• Mae Rolant wrth ei fodd â llyfrau, felly roedd sgwennu yn gam naturiol iddo. ‘Mae llyfrau’n agor drysau newydd i’r dychymyg, ac wastad yn dysgu pethau newydd i ni, fel ymarfer corff i’r ymennydd. Dwi’n hoff o waith Llwyd Owen, Dewi Prysor a Manon Steffan Ros. Ar hyn o bryd dwi’n darllen Borstal Boy gan Brendan Behan, ac mae Sarn Helen gan Tom McCollough nesaf ar fy rhestr ddarllen.’

Galwad yr Alarch

Gill Lewis

Addasiad: Elen Williams

Gwasg Carreg Gwalch, £7.99, clawr meddal

‘Hi newidiodd fy mywyd i. Hi wnaeth fy achub.’

Mae Dylan dan y don. Ers iddo ddechrau yn yr ysgol uwchradd, mae popeth wedi mynd yn drech nag ef. Erbyn hyn mae wedi cael ei ddi-arddel o’r ysgol ac mae’n rhaid i’w fam ac yntau symud i bentref bychan ar arfordir gorllewinol Cymru. Yno y magwyd ei fam ac yno mae ei daid yn byw.

Ond pan mae Taid yn cynnig i Dylan ddod yn ei gwch gydag ef i’r aber i wylio’r elyrch yn dychwelyd i’w tir gaeaf, mae bywyd Dylan yn newid.

Dyma stori arbennig sy’n adrodd hanes bachgen ifanc sy’n isel ei ysbryd ond yn dod o hyd i oleuni wrth iddo achub un o’r elyrch gwyllt sy’n ymweld â’r ardal bob blwyddyn. Ond daw problemau i wynebu’r pentrefwyr wrth i ddyn busnes lleol fygwth prynu tir gaeaf yr adar a’i droi’n barc gwyliau. All Dylan achub y tir yn ogystal â’r alarch?

Gall hon gael ei mwynhau gan ddarllenwyr 9+ oed, neu’n ieuengach os yn ddarllenwyr hyderus.

“Treialwyd y gyfrol wreiddiol gan ddisgyblion ysgol yn yr Alban er mwyn sicrhau ei bod hi’n darllen yn rhwydd i’r gynulleidfa darged,” meddai Elen Williams golygydd llyfrau plant y wasg. “Fe welwch chi hyn wrth ei darllen, mae’r testun ei hun a’r modd y mae wedi ei osod yn gwneud y llyfr yn llawer caredicach i’r darllenydd – hyd yn oed y rhai sy’n llai hyderus yn eu darllen. Ceir themâu amrywiol; iselder ysbryd, byd natur a phroblemau iechyd ond mae’r rhain oll yn bethau sy’n taro bywydau pobl ifanc ac felly mae’n bwysig fod cyfle iddynt ddarllen amdanynt o bersbectif plentyn yr un oed.”

Bydd adnoddau sy’n cyd-fynd â’r gyfrol ar gael ar wefan Gwasg Carreg Gwalch yn rhad ac am ddim hefyd.

Bydd Galwad yr Alarch ar werth Hydref 18 ymlaen mewn siopau llyfrau ledled Cymru ac ar y we drwy wefan y wasg, www.carreg-gwalch.cymru

a gwefan y Cyngor Llyfrau, www.gwales.com

Nodyn i Olygyddion:

Darlunydd y clawr: Rhian Llewelyn Hughes

Addas ar gyfer oed 9+

Gil Lewis yr awdur gwreiddiol:

Bu Gill Lewis yn gweithio fel milfeddyg ar draws y byd cyn dod yn awdur. Mae’i straeon yn aml yn cynnwys adar ac anifeiliaid ac yn procio darllenwyr ifanc i ystyried eu hamgychedd a gwarchod byd natur.

Os am drefnu cyfweliad â’r awdur neu am fwy o wybodaeth, cysylltwch â Gwasg Carreg Gwalch drwy e-bost:

marchnata@carreg-gwalch.cymru